Gastroözofageal Reflü
Mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçması göğüste yanma, ağza acı su gelmesi, öksürük ve boğaz yakınmalarına neden olabilir.
İç Hastalıkları ve Sindirim Sistemi Değerlendirmesi
Mide-Bağırsak-Karaciğer Hastalıklarının Tanı, Tedavi ve Takibi
Mide, bağırsak ve karaciğer hastalıkları; karın ağrısı, reflü, şişkinlik, dışkılama değişiklikleri, halsizlik, karaciğer enzim yüksekliği veya görüntülemede karaciğer yağlanması gibi farklı bulgularla ortaya çıkabilir. Bazı hastalıklar ise uzun süre belirti vermeden ilerleyebilir. Uzm. Dr. Derya Güneş, sindirim sistemi ve karaciğerle ilişkili yakınmaları ayrıntılı sağlık öyküsü, fizik muayene, laboratuvar ve görüntüleme sonuçlarıyla birlikte değerlendirerek kişiye özel tedavi, takip ve gerekli uzmanlık yönlendirmesini planlar.
- Mide ve bağırsak yakınmalarının değerlendirilmesi
- Karaciğer enzimleri ve yağlanma takibi
- Metabolik ve ilaç kaynaklı risk analizi
- Gerekli gastroenteroloji yönlendirmesi
Uzmanlık alanı
İç Hastalıkları ve Dahiliye
Hekim
Uzm. Dr. Derya Güneş
Yaklaşım
Nedene yönelik tanı, tedavi ve takip
Konum
Bornova, İzmir
Sindirim ve metabolizma sistemi
Mide-Bağırsak-Karaciğer Hastalıkları Nelerdir?
Sindirim sistemi yemek borusu, mide, ince bağırsak, kalın bağırsak, karaciğer, safra kesesi ve pankreasın birbiriyle bağlantılı çalıştığı geniş bir sistemdir. Bu organlardan birindeki sorun farklı bölgelerde belirti oluşturabilir.
Mide ve bağırsak hastalıklarında yanma, ağrı, gaz, şişkinlik, kabızlık, ishal veya dışkıda değişiklikler görülebilir. Karaciğer hastalıkları ise çoğu zaman rutin kan testinde enzim yüksekliği veya ultrasonografide yağlanma saptanmasıyla fark edilir.
Karaciğer; besinlerin işlenmesi, enerji depolanması, protein üretimi, bazı zararlı maddelerin dönüştürülmesi ve safra üretimi gibi önemli görevler üstlenir. Uzun süren karaciğer hasarı fibrozis ve siroza ilerleyebileceğinden nedenin erken belirlenmesi önemlidir.
Normal karaciğer enzimi, bütün hastalıkları dışlamaz
ALT ve AST değerleri karaciğer değerlendirmesinde önemlidir; ancak tek başına karaciğerin yapısını, fibrozis derecesini veya bütün hastalıkları göstermez. Sonuçlar sağlık öyküsü, diğer kan testleri ve görüntüleme yöntemleriyle birlikte yorumlanmalıdır.
Sık değerlendirilen hastalık grupları
Hangi Mide, Bağırsak ve Karaciğer Hastalıkları Değerlendirilir?
İlk değerlendirme dahiliye kapsamında yapılabilir. Endoskopi, kolonoskopi, ileri hepatoloji incelemesi veya özel tedavi gereken hastalar gastroenterolojiye yönlendirilir.
Gastrit ve Peptik Ülser
Üst karın ağrısı, yanma, bulantı, erken doyma, kanama veya demir eksikliğiyle ortaya çıkabilir.
Helicobacter pylori
Midede yerleşebilen bu bakteri gastrit ve ülserle ilişkili olabilir. Uygun test ve eradikasyon tedavisi gerekebilir.
İrritabl Bağırsak Sendromu
Karın ağrısı, şişkinlik, kabızlık ve ishalin farklı kombinasyonlarıyla seyreden kronik bir bağırsak bozukluğudur.
Kronik Kabızlık
Sert dışkı, seyrek dışkılama, aşırı ıkınma ve tam boşalamama hissiyle seyredebilir.
Akut ve Kronik İshal
Enfeksiyonlar, ilaçlar, emilim bozuklukları, çölyak veya inflamatuvar bağırsak hastalıklarıyla ilişkili olabilir.
Çölyak Hastalığı
Glutenle tetiklenen bağışıklık yanıtı; ishal, şişkinlik, anemi, vitamin eksikliği veya kilo kaybına yol açabilir.
İnflamatuvar Bağırsak Hastalıkları
Crohn hastalığı ve ülseratif kolit; uzun süren ishal, karın ağrısı, kanama ve kilo kaybıyla seyredebilir.
Karaciğer Yağlanması
Obezite, insülin direnci, diyabet ve yüksek trigliseridle ilişkili olabilir; bazı kişilerde inflamasyon ve fibrozise ilerleyebilir.
Karaciğer Enzim Yüksekliği
Yağlanma, enfeksiyon, alkol, ilaçlar, yoğun egzersiz ve farklı karaciğer hastalıklarıyla ilişkili olabilir.
Viral Hepatitler
Hepatit A, B ve C enfeksiyonlarının seyri ve uzun dönem etkileri birbirinden farklıdır. Test ve takip planı hepatit türüne göre oluşturulur.
İlaç ve Alkole Bağlı Karaciğer Hasarı
Reçeteli ilaçlar, reçetesiz ürünler, bitkisel ürünler ve alkol karaciğer testlerini etkileyebilir.
Mide, bağırsak ve karaciğer belirtileri
Hangi Şikâyetlerde Muayene Olunmalıdır?
Tekrarlayan, uzun süren veya günlük yaşamı etkileyen yakınmaların nedenine yönelik değerlendirme yapılmalıdır.
✓
Mide yanması ve ağza acı su gelmesi
Reflü ve yemek borusu tahrişiyle ilişkili olabilir.
✓
Üst karın ağrısı ve erken doyma
Gastrit, ülser veya fonksiyonel mide
bozukluklarında görülebilir.
✓
Şişkinlik ve gaz
Beslenme, kabızlık, intolerans veya fonksiyonel
bağırsak sorunlarıyla ilişkili olabilir.
✓
Kabızlık veya ishal
Yeni başlayan veya uzun süren dışkılama
değişiklikleri değerlendirilmelidir.
✓
Sağ üst karın ağrısı
Karaciğer, safra kesesi veya farklı karın içi
yapılardan kaynaklanabilir.
✓
Halsizlik ve iştahsızlık
Karaciğer hastalıklarında görülebilmekle birlikte
çok sayıda farklı nedeni olabilir.
✓
Ciltte veya gözlerde sararma
Bilirubin artışı ve karaciğer-safra sistemi
hastalıkları açısından değerlendirilmelidir.
✓
Koyu idrar ve açık renk dışkı
Safra akımı veya hepatitlerle ilişkili olabilecek
önemli belirtilerdir.
✓
Kaşıntı
Bazı karaciğer ve safra yolu hastalıklarında
görülebilir.
✓
Açıklanamayan kilo kaybı
Organik sindirim sistemi veya karaciğer
hastalıkları açısından ileri inceleme gerektirebilir.
Kanlı kusma, siyah dışkı, sarılık veya bilinç değişikliğinde randevu beklemeyin.
Kanlı ya da kahve telvesi görünümünde kusma, siyah katranımsı dışkı, şiddetli karın ağrısı, sürekli kusma, yeni gelişen belirgin sarılık, bilinç bulanıklığı, bayılma, karında hızla artan şişlik veya kontrol edilemeyen kanama acil değerlendirme gerektirebilir. Acil sağlık hizmetlerine başvurulmalıdır.
Adım adım tanı yaklaşımı
Tanı Süreci Nasıl Planlanır?
Tanı sürecinde gereksiz geniş test paketleri yerine, şikâyet ve risklere yanıt verecek hedefli incelemeler tercih edilir.
Belirtilerin ayrıntılı değerlendirilmesi
Ağrı, yanma, dışkılama değişiklikleri, sarılık, kilo kaybı ve belirtilerin süresi sorgulanır.
İlaç, beslenme ve alkol öyküsü
Reçeteli ilaçlar, ağrı kesiciler, antibiyotikler, bitkisel ürünler, beslenme ve alkol kullanımı değerlendirilir.
Fizik muayene
Karın hassasiyeti, karaciğer-dalak büyüklüğü, sarılık, ödem ve kronik hastalık bulguları incelenir.
Laboratuvar testleri
Kan sayımı, karaciğer testleri, metabolik değerler ve şikâyete yönelik ek testler planlanır.
Görüntüleme ve dışkı incelemeleri
Ultrasonografi, dışkı testleri veya gerekli ileri görüntüleme yöntemleri seçilebilir.
Uzmanlık ve ileri işlem yönlendirmesi
Endoskopi, kolonoskopi, elastografi, biyopsi veya özel hepatoloji takibi gereken hastalar gastroenterolojiye yönlendirilir.
Laboratuvar ve görüntüleme
Hangi Tetkikler İstenebilir?
Tetkikler hastanın yakınmasına, önceki sonuçlarına, yaşına ve alarm bulgularına göre seçilir.
Kan ve Dışkı Testleri
- Tam kan sayımı
- Demir, ferritin, B12 ve folat
- ALT, AST, GGT ve ALP
- Total ve direkt bilirubin
- Albumin ve total protein
- PT ve INR
- Açlık kan şekeri ve HbA1c
- Kolesterol ve trigliserid
- Hepatit B ve C testleri
- Dışkıda gizli kan
- Dışkı kültürü ve parazit incelemesi
- Fekal kalprotektin
Görüntüleme ve İleri İncelemeler
- Karın ultrasonografisi
- Karaciğer yağlanması değerlendirmesi
- Safra kesesi ve safra yollarının incelenmesi
- Elastografi veya fibrozis değerlendirmesi
- Bilgisayarlı tomografi
- Manyetik rezonans incelemeleri
- Üst gastrointestinal endoskopi
- Kolonoskopi
- H. pylori nefes veya dışkı testi
- Çölyak hastalığı testleri
- Otoimmün karaciğer testleri
- Gerekli durumlarda karaciğer biyopsisi
Karaciğer enzim yüksekliği tek başına kesin tanı değildir.
Enzimlerin düzeyi, değişimin süresi, kullanılan ilaçlar, kilo, diyabet, alkol, viral hepatit riski ve ultrason bulguları birlikte değerlendirilmelidir. Testler doktor önerisiyle uygun aralıkta tekrar edilebilir.
Metabolik karaciğer sağlığı
Karaciğer Yağlanması Nasıl Değerlendirilir?
Karaciğer yağlanması, karaciğer hücrelerinde normalden fazla yağ birikmesidir. Obezite, insülin direnci, tip 2 diyabet, yüksek trigliserid ve hareketsiz yaşamla ilişkili olabilir.
Yağlanma bulunan her kişide karaciğer hasarı veya siroz gelişmez. Ancak bazı hastalarda inflamasyon, fibrozis ve ilerleyici karaciğer hastalığı oluşabileceğinden risk sınıflaması yapılmalıdır.
Değerlendirme yalnızca ultrason sonucuyla sınırlı tutulmaz. Kilo, bel çevresi, kan şekeri, lipid değerleri, karaciğer enzimleri ve fibrozis riski birlikte ele alınır.
Viral karaciğer hastalıkları
Viral Hepatitler Nasıl Değerlendirilir?
Hepatit, karaciğer dokusunun iltihaplanmasını ifade eder. Hepatit A, B ve C farklı bulaşma yollarına, hastalık sürelerine ve uzun dönem risklere sahiptir.
Akut hepatitlerde halsizlik, iştahsızlık, bulantı, karın ağrısı, koyu idrar, açık renk dışkı ve sarılık görülebilir. Ancak özellikle kronik hepatit B ve C uzun süre belirti vermeyebilir.
Test sonuçlarında aktif enfeksiyon, geçirilmiş enfeksiyon ve bağışıklık durumunun ayrılması gerekir. Kronik enfeksiyon şüphesinde gastroenteroloji veya hepatoloji takibi planlanır.
Nedene yönelik kişiselleştirilmiş yaklaşım
Mide-Bağırsak-Karaciğer Hastalıkları Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi, yalnızca belirtileri geçici olarak azaltmaya değil, doğrulanan veya kuvvetle düşünülen nedene yönelik planlanmalıdır.
Reflü ve Mide Tedavileri
Yaşam tarzı düzenlemeleri, asit baskılayıcı ilaçlar ve gerekli H. pylori tedavileri planlanabilir.
Bağırsak Düzenleyici Yaklaşım
Kabızlık, ishal ve irritabl bağırsak tipine göre lif, sıvı, beslenme ve ilaç seçenekleri değerlendirilir.
Karaciğer Yağlanması Yönetimi
Kilo, kan şekeri, kolesterol, fiziksel aktivite ve eşlik eden metabolik hastalıkların kontrolü hedeflenir.
İlaçların Gözden Geçirilmesi
Karaciğer veya sindirim sistemini etkileyebilecek reçeteli ilaçlar, ağrı kesiciler ve takviyeler değerlendirilir.
Alkol Riskinin Yönetimi
Alkol tüketiminin miktarı, karaciğer üzerindeki etkisi ve güvenli bırakma planı klinik olarak değerlendirilir.
Eksikliklerin Tedavisi
Demir, B12, folat ve diğer eksiklikler altta yatan sindirim veya karaciğer hastalığıyla birlikte ele alınır.
Viral Hepatit Yönetimi
Hepatit türü, aktif enfeksiyon durumu ve karaciğer hasarı riskine göre takip veya uzman tedavisi planlanır.
Koruyucu Sağlık Planı
Uygun kişilerde hepatit aşıları, kilo yönetimi, diyabet kontrolü ve düzenli taramalar ele alınabilir.
Gastroenteroloji Yönlendirmesi
Endoskopi, kolonoskopi, ileri fibrozis incelemesi veya özel tedavi gereken hastalar ilgili uzmanlığa yönlendirilir.
Sindirim ve karaciğer sağlığı
Beslenme Planı Nasıl Oluşturulur?
Her mide, bağırsak veya karaciğer hastasında aynı diyet uygulanmaz. Reflüde öğün saatleri önemliyken, kabızlıkta lif ve sıvı; karaciğer yağlanmasında kilo, şeker ve toplam enerji dengesi ön plana çıkabilir.
Gereksiz ve uzun süreli eliminasyon diyetleri vitamin, mineral ve protein yetersizliklerine neden olabilir. Besin kısıtlamaları belirti ve tanıyla uyumlu olmalıdır.
Karaciğer hastalığında kontrolsüz bitkisel ürünler veya yüksek doz takviyeler güvenli değildir. Doğal olarak pazarlanan bazı ürünler de karaciğer hasarı oluşturabilir.
Karaciğeri temizlediği iddia edilen ürünleri kontrolsüz kullanmayın.
Detoks ürünleri, bitkisel karışımlar ve yüksek doz takviyeler karaciğer hasarına veya ilaç etkileşimlerine neden olabilir. Kullanılan bütün ürünler muayene sırasında belirtilmelidir.
İleri uzmanlık değerlendirmesi
Hangi Durumlarda Gastroenterolojiye Yönlendirme Yapılır?
Girişimsel işlem, ileri karaciğer değerlendirmesi veya özel tedavi gereken durumlarda gastroenteroloji desteği planlanabilir.
- Yutma güçlüğü veya ağrılı yutma
- Kanlı kusma veya siyah dışkı
- Açıklanamayan demir eksikliği anemisi
- Tekrarlayan dışkıda kan
- Uzun süren ve açıklanamayan ishal
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Kalıcı veya ilerleyen karaciğer enzim yüksekliği
- Sarılık veya bilirubin yüksekliği
- İleri fibrozis veya siroz şüphesi
- Kronik hepatit B veya C
- Karaciğerde kitle veya şüpheli görüntü
- Endoskopi ya da kolonoskopi gereksinimi
Sık sorulan sorular
Mide-Bağırsak-Karaciğer Hastalıkları Hakkında Merak Edilenler
Mide-bağırsak-karaciğer hastalıkları nelerdir?
Reflü, gastrit, ülser, irritabl bağırsak sendromu, kabızlık, ishal, çölyak, inflamatuvar bağırsak hastalıkları, karaciğer yağlanması, hepatitler ve siroz bu grupta değerlendirilebilir.
Karaciğer enzim yüksekliği ne anlama gelir?
Yağlanma, viral enfeksiyonlar, alkol, ilaçlar, yoğun egzersiz ve farklı karaciğer hastalıklarıyla ilişkili olabilir. Tek bir sonuç kesin tanı koydurmaz.
Karaciğer yağlanması belirti verir mi?
Çoğu kişide belirti oluşturmaz. Bazı kişilerde halsizlik veya sağ üst karında rahatsızlık görülebilir.
Karaciğer yağlanması siroza dönüşür mü?
Her hastada dönüşmez. Ancak inflamasyon ve fibrozis gelişen bazı kişilerde ilerleyici karaciğer hasarı oluşabilir.
Ultrason karaciğer hastalıklarını tamamen gösterir mi?
Hayır. Ultrason karaciğerin yapısı ve yağlanma hakkında bilgi sağlayabilir; ancak her hastalığı veya fibrozis derecesini kesin olarak göstermez.
Hepatit belirti vermeden ilerleyebilir mi?
Evet. Özellikle kronik hepatit B ve C uzun süre belirti vermeyebilir. Tanı için uygun kan testleri gerekir.
Her mide şikâyetinde endoskopi gerekir mi?
Hayır. Endoskopi kararı yaş, alarm belirtileri, kansızlık, kilo kaybı, aile öyküsü ve tedavi yanıtına göre verilir.
Şişkinlik karaciğer hastalığı belirtisi midir?
Şişkinlik çoğunlukla bağırsak hareketleri, beslenme veya kabızlıkla ilişkilidir. İleri karaciğer hastalığında karında sıvı birikimine bağlı şişlik de gelişebilir.
Bitkisel ürünler karaciğere zarar verir mi?
Bazı bitkisel ürünler ve yüksek doz takviyeler karaciğer hasarı veya ilaç etkileşimi oluşturabilir.
Mide-bağırsak-karaciğer hastalıkları için hangi bölüme gidilir?
Yetişkinlerde ilk değerlendirme İç Hastalıkları uzmanı tarafından yapılabilir. Endoskopi, kolonoskopi veya ileri karaciğer takibi gereken hastalar gastroenterolojiye yönlendirilir.
Hangi belirtiler acil kabul edilir?
Kanlı kusma, siyah dışkı, şiddetli karın ağrısı, sürekli kusma, belirgin sarılık, bilinç değişikliği ve kontrol edilemeyen kanama acil değerlendirme gerektirebilir.
Sindirim sistemi ve karaciğer bulgularınızı tek bir sonuç üzerinden değil, bütünsel olarak değerlendirin
İzmir Bornova’da reflü, gastrit, şişkinlik, kabızlık, ishal, karaciğer yağlanması, enzim yüksekliği ve hepatit risklerinin değerlendirilmesi için Uzm. Dr. Derya Güneş ile iletişime geçebilirsiniz.
