Lif Tüketiminin Yetersiz Olması
Sebze, meyve, kurubaklagil ve tam tahıl tüketiminin yetersiz olması dışkı hacmini ve bağırsak hareketlerini etkileyebilir.
İç Hastalıkları ve Sindirim Sistemi Değerlendirmesi
Kronik Kabızlık Tedavisi ve Kişiye Özel Bağırsak Sağlığı Değerlendirmesi
Kronik kabızlık; dışkılama sıklığının azalması, sert dışkı, aşırı ıkınma, tam boşalamama hissi veya dışkılama sırasında zorlanma ile seyredebilir. Şikâyetlerin uzun sürmesi durumunda yalnızca geçici rahatlama sağlamak yerine kabızlığa neden olabilecek beslenme alışkanlıklarının, ilaçların ve sağlık sorunlarının birlikte değerlendirilmesi gerekir. Uzm. Dr. Derya Güneş, kronik kabızlık yakınmalarını bütüncül dahiliye yaklaşımıyla değerlendirerek kişiye özel tedavi ve takip planı oluşturur.
- Detaylı bağırsak alışkanlığı değerlendirmesi
- İlaç ve metabolik nedenlerin araştırılması
- Kişiye özel beslenme ve tedavi planı
- Gerekli durumlarda ileri inceleme
Uzmanlık alanı
İç Hastalıkları ve Dahiliye
Hekim
Uzm. Dr. Derya Güneş
Tedavi yaklaşımı
Nedene ve belirtilere göre kişisel planlama
Konum
Bornova, İzmir
Bağırsak hareketlerinin değerlendirilmesi
Kronik Kabızlık Nedir?
Kabızlık yalnızca haftada az sayıda dışkılama anlamına gelmez. Dışkının sert ve parçalı olması, dışkılama sırasında uzun süre ıkınma, bağırsakların tam boşalmadığı hissi veya dışkının çıkarılmasında güçlük yaşanması da kabızlık belirtileri arasındadır.
Bu yakınmaların uzun süredir devam etmesi veya sürekli tekrarlaması kronik kabızlık açısından değerlendirme gerektirebilir. Kişilerin normal dışkılama sıklığı birbirinden farklı olabileceği için değerlendirme yalnızca sayı üzerinden yapılmaz.
Kronik kabızlık bağırsak hareketlerinin yavaşlaması, dışkılama sırasında çalışan kasların uyumsuzluğu, kullanılan ilaçlar, hormonal ve metabolik hastalıklar veya yaşam tarzı etkenleriyle ilişkili olabilir.
Her gün dışkılamamak tek başına kabızlık değildir
Dışkılama sıklığı kişiden kişiye değişebilir. Kabızlık değerlendirmesinde dışkının sertliği, dışkılama güçlüğü, ıkınma, tam boşalamama hissi ve şikâyetin günlük yaşam üzerindeki etkisi birlikte dikkate alınır.
Kronik kabızlık belirtileri
Kronik Kabızlıkta Hangi Şikâyetler Görülebilir?
Kabızlık belirtileri kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Bazı kişilerde dışkılama sıklığı azalırken bazı kişilerde temel sorun dışkılamanın zor ve yetersiz olmasıdır.
✓
Seyrek dışkılama
Kişinin normal bağırsak düzenine göre dışkılama
sıklığının belirgin biçimde azalması.
✓
Sert ve parçalı dışkı
Dışkının kuru, sert, küçük parçalar hâlinde veya
çıkarılması zor olması.
✓
Aşırı ıkınma
Dışkılama sırasında uzun süre ve fazla güç
kullanma gereksinimi.
✓
Tam boşalamama hissi
Dışkılama sonrasında bağırsakların hâlâ dolu
olduğunun hissedilmesi.
✓
Makat bölgesinde tıkanıklık hissi
Dışkının çıkış bölgesinde takıldığı veya
ilerlemediği hissi.
✓
Karında şişkinlik
Kabızlığa gaz, dolgunluk ve karın bölgesinde
rahatsızlık hissinin eşlik etmesi.
✓
Karın ağrısı veya kramp
Dışkılama öncesinde veya uzun süren kabızlıkla
birlikte gelişen karın yakınmaları.
✓
Manuel destek ihtiyacı
Dışkılamayı tamamlamak için elle destek verme
gereksinimi oluşması.
Altta yatan nedenlerin araştırılması
Kronik Kabızlık Neden Olur?
Kabızlık çoğunlukla birden fazla faktörün bir araya gelmesiyle oluşur. Tedavinin kalıcı olabilmesi için yalnızca dışkının yumuşatılması değil, nedenlerin de değerlendirilmesi gerekir.
Yetersiz Sıvı Tüketimi
Özellikle lif tüketimi artırıldığında yeterli sıvı alınmaması dışkının sertleşmesine ve şikâyetlerin artmasına neden olabilir.
Fiziksel Hareketsizlik
Uzun süre oturarak yaşamak ve düzenli fiziksel aktivitenin bulunmaması bağırsak hareketlerini yavaşlatabilir.
Dışkılama İhtiyacını Ertelemek
Tuvalet ihtiyacının sürekli ertelenmesi zamanla bağırsak refleksinin ve dışkılama düzeninin bozulmasına katkıda bulunabilir.
Kullanılan İlaçlar
Demir ilaçları, bazı ağrı kesiciler, antidepresanlar, alerji ilaçları ve farklı tedaviler kabızlığa neden olabilir.
Tiroid ve Metabolik Hastalıklar
Tiroid bezinin yavaş çalışması, diyabet, yüksek kalsiyum ve bazı elektrolit bozuklukları bağırsak hareketlerini etkileyebilir.
Bağırsak Hareketlerinin Yavaşlaması
Bazı kişilerde kalın bağırsak hareketleri normalden yavaş olabilir ve dışkının bağırsakta ilerlemesi gecikebilir.
Pelvik Taban Uyumsuzluğu
Dışkılama sırasında gevşemesi gereken kasların uygun şekilde çalışmaması çıkış güçlüğüne ve tam boşalamama hissine neden olabilir.
Bağırsak ve Sindirim Sistemi Hastalıkları
İrritabl bağırsak sendromu, bağırsak daralmaları veya diğer yapısal sorunlar bazı hastalarda kabızlıkla ilişkili olabilir.
Adım adım klinik değerlendirme
Kronik Kabızlık Nasıl Değerlendirilir?
Değerlendirmenin amacı kabızlığın türünü, şiddetini, altta yatan nedenleri ve ileri inceleme gereksinimini belirlemektir.
Bağırsak alışkanlıklarının değerlendirilmesi
Dışkılama sıklığı, dışkının yapısı, ıkınma, ağrı ve tam boşalamama hissi ayrıntılı olarak sorgulanır.
Beslenme ve yaşam tarzının incelenmesi
Lif ve sıvı tüketimi, fiziksel aktivite, tuvalet alışkanlığı ve günlük yaşam düzeni değerlendirilir.
İlaç ve sağlık öyküsünün alınması
Kullanılan ilaçlar, geçirilen ameliyatlar, gebelik, tiroid, diyabet ve nörolojik hastalıklar sorgulanır.
Alarm belirtilerinin araştırılması
Dışkıda kan, kilo kaybı, kansızlık, yeni başlayan bağırsak düzeni değişikliği ve aile öyküsü değerlendirilir.
Fizik muayene ve laboratuvar planı
Karın muayenesi yapılır; klinik gereksinime göre kan ve metabolizma testleri planlanabilir.
Kişiye özel tedavi ve takip
Bulgular doğrultusunda beslenme, yaşam tarzı, ilaç tedavisi, kontrol veya ileri inceleme planı oluşturulur.
Geciktirilmemesi gereken belirtiler
Kabızlıkta Hangi Belirtiler Önemlidir?
Aşağıdaki belirtiler kabızlığın altında daha ayrıntılı değerlendirme gerektiren bir durum bulunabileceğini gösterebilir.
✓
Dışkıda veya makattan kanama
Parlak kırmızı kan, koyu renkli dışkı veya
tekrarlayan makat kanaması.
✓
Açıklanamayan kilo kaybı
Beslenme veya fiziksel aktivite değişmeden
istemsiz kilo verilmesi.
✓
Kansızlık
Özellikle demir eksikliği anemisiyle birlikte
bağırsak alışkanlığında değişiklik.
✓
Yeni başlayan kabızlık
Daha önce düzenli bağırsak alışkanlığı varken
açıklanamayan yeni değişiklik oluşması.
✓
Sürekli veya şiddetli karın ağrısı
Dışkılama sonrasında geçmeyen ya da giderek artan
karın ağrısı.
✓
Ailede bağırsak hastalığı öyküsü
Ailede bağırsak kanseri, polip veya inflamatuvar
bağırsak hastalığı bulunması.
Şiddetli karın ağrısı, kusma ve gaz çıkaramama acil değerlendirme gerektirir.
Karında belirgin şişme, giderek artan ağrı, kusma, gaz veya dışkı çıkaramama, ateş, bayılma ya da genel durumda hızlı kötüleşme bağırsak tıkanıklığı veya farklı acil durumlarla ilişkili olabilir. Poliklinik randevusu beklenmeden acil sağlık hizmetlerine başvurulmalıdır.
Laboratuvar ve ileri incelemeler
Kronik Kabızlıkta Hangi Tetkikler İstenebilir?
Kabızlık şikâyeti bulunan her hastadan kapsamlı bir tetkik paketi istenmesi gerekmez. Tetkikler; şikâyetin başlangıç yaşı, süresi, kullanılan ilaçlar, fizik muayene ve alarm bulgularına göre belirlenir.
Tiroid fonksiyonları, kan şekeri, kalsiyum düzeyi ve tam kan sayımı gibi testler kabızlığa katkıda bulunabilecek metabolik veya sistemik hastalıkların araştırılmasında kullanılabilir.
Dışkıda kan, kansızlık, aile öyküsü, yeni başlayan bağırsak alışkanlığı değişikliği veya tarama gereksinimi bulunan hastalarda gastroenteroloji değerlendirmesi ve kolonoskopi planlanabilir.
Kişiye özel tedavi yaklaşımı
Kronik Kabızlık Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi; kabızlığın nedeni, dışkının yapısı, eşlik eden hastalıklar ve daha önce uygulanan tedavilere göre kişiselleştirilir.
Yaşam Tarzı ve Beslenme Düzenlemeleri
Tedavinin temelini bağırsak hareketlerini destekleyen günlük alışkanlıkların düzenlenmesi oluşturabilir.
- Lif tüketiminin kademeli artırılması
- Kişiye uygun miktarda sıvı tüketimi
- Sebze, meyve ve kurubaklagillere yer verilmesi
- Tam tahılların tercih edilmesi
- Düzenli fiziksel aktivite
- Tuvalet ihtiyacının ertelenmemesi
- Yemek sonrası tuvalet rutini oluşturulması
- Uygun dışkılama pozisyonunun sağlanması
İlaç ve Destek Tedavileri
Yaşam tarzı düzenlemelerinin yeterli olmadığı durumlarda belirtilere ve sağlık durumuna göre ilaç seçenekleri değerlendirilebilir.
- Lif ve hacim artırıcı ürünler
- Osmotik laksatifler
- Kısa süreli uyarıcı laksatifler
- Uygun hastalarda dışkı yumuşatıcı tedaviler
- Reçeteli bağırsak hareketi düzenleyici ilaçlar
- Pelvik taban bozukluğunda biofeedback tedavisi
- Kabızlığa neden olan ilaçların değerlendirilmesi
- Düzenli etkinlik ve yan etki takibi
Lif tüketimi her hastada aynı hızla artırılmamalıdır.
Lifin hızlı ve kontrolsüz artırılması bazı kişilerde gaz, şişkinlik ve karın ağrısını artırabilir. Bağırsak tıkanıklığı şüphesi, ciddi dışkılama güçlüğü veya pelvik taban problemi bulunan kişilerde standart lif önerileri uygun olmayabilir. Plan kişiye göre oluşturulmalıdır.
Kontrollü laksatif kullanımı
Kabızlık İlaçları Nasıl Kullanılmalıdır?
Kabızlık ilaçları farklı mekanizmalarla çalışır. Bazıları dışkının hacmini artırırken bazıları bağırsak içine su çekerek dışkıyı yumuşatır veya bağırsak hareketlerini uyarır.
Uygun tedavi seçimi yapılırken kabızlığın tipi, kullanılan diğer ilaçlar, böbrek ve kalp hastalıkları, gebelik durumu ve elektrolit dengesi dikkate alınmalıdır.
Reçetesiz ürünlerin uzun süre kontrolsüz kullanılması tedavinin gecikmesine, yan etkilere veya altta yatan hastalığın gözden kaçmasına neden olabilir.
Dışkılama güçlüğünün özel nedenleri
Pelvik Taban ve Dışkılama Bozuklukları
Bazı hastalarda sorun bağırsak hareketlerinin yavaşlığından çok dışkılama sırasında çalışan kasların uyumsuzluğundan kaynaklanabilir.
Dışkılama sırasında pelvik taban ve makat çevresindeki kasların gevşemesi gerekir. Bu kasların yeterince gevşememesi veya ters yönde kasılması dışkının çıkarılmasını zorlaştırabilir.
Uzun süre ıkınma, makat bölgesinde tıkanıklık hissi, tam boşalamama, sık lavman ihtiyacı veya elle destek kullanma gibi belirtiler dışkılama bozukluğu açısından değerlendirme gerektirebilir.
Gerekli hastalarda anorektal manometri, balon çıkarma testi veya defekografi gibi incelemeler planlanabilir. Pelvik taban uyumsuzluğunda biofeedback ve özel fizyoterapi yaklaşımlarından yararlanılabilir.
Dahiliye değerlendirmesi
Kimler Kronik Kabızlık Muayenesi Olmalıdır?
Uzun süren veya günlük yaşamı etkileyen kabızlık şikâyetlerinin yalnızca geçici ürünlerle yönetilmesi yerine nedeni araştırılmalıdır.
- Haftalar veya aylar boyunca kabızlık yaşayanlar
- Sık sık sert ve ağrılı dışkılama yaşayanlar
- Her dışkılamada uzun süre ıkınanlar
- Tam boşalamama hissi bulunanlar
- Sürekli laksatif kullanma ihtiyacı duyanlar
- Kabızlığa karın ağrısı ve şişkinlik eşlik edenler
- Yeni ilaç başladıktan sonra kabızlık gelişenler
- Tiroid, diyabet veya nörolojik hastalığı olanlar
- Dışkılama sırasında manuel destek kullananlar
- Beslenme değişikliklerine rağmen düzelmeyenler
Sık sorulan sorular
Kronik Kabızlık Tedavisi Hakkında Merak Edilenler
Kronik kabızlık nedir?
Uzun süren veya sık tekrarlayan seyrek dışkılama, sert dışkı, aşırı ıkınma, tam boşalamama hissi ve dışkılama güçlüğü kronik kabızlık kapsamında değerlendirilebilir.
Haftada kaç kez dışkılamak normaldir?
Normal dışkılama sıklığı kişiden kişiye değişir. Değerlendirme yalnızca dışkılama sayısına göre değil; dışkının sertliği, ıkınma, ağrı ve tam boşalamama hissine göre yapılır.
Kabızlık neden sürekli tekrarlar?
Yetersiz lif ve sıvı tüketimi, hareketsizlik, tuvalet ihtiyacını erteleme, kullanılan ilaçlar, tiroid hastalıkları, diyabet, bağırsak hareketlerinin yavaşlığı veya pelvik taban bozukluğu kabızlığın tekrarlamasına neden olabilir.
Kabızlık için hangi bölüme gidilir?
Yetişkinlerde ilk değerlendirme iç hastalıkları uzmanı tarafından yapılabilir. Alarm belirtileri, ileri tetkik gereksinimi veya tedaviye direnç durumunda gastroenterolojiye yönlendirme yapılabilir.
Kabızlık için her gün laksatif kullanılabilir mi?
Bazı kabızlık ilaçları uygun hastalarda uzun süre kullanılabilir; ancak ürün seçimi, doz ve takip kişinin sağlık durumuna göre hekim tarafından planlanmalıdır.
Lif tüketmek kabızlığı her zaman düzeltir mi?
Lif birçok hastada yararlı olabilir ancak her kabızlık tipi lif tedavisine aynı yanıtı vermez. Lif hızlı artırıldığında gaz ve şişkinlik artabilir. Pelvik taban bozukluğu veya ciddi çıkış güçlüğünde farklı tedaviler gerekebilir.
Kabızlık tiroid hastalığından kaynaklanabilir mi?
Evet. Tiroid bezinin yavaş çalışması bağırsak hareketlerini azaltabilir. Halsizlik, üşüme, kilo artışı ve cilt kuruluğu gibi belirtiler varsa tiroid fonksiyonları değerlendirilebilir.
Kabızlık için kolonoskopi gerekir mi?
Her kabızlık hastasında kolonoskopi gerekmez. Dışkıda kan, kansızlık, kilo kaybı, aile öyküsü, yeni başlayan bağırsak alışkanlığı değişikliği veya yaşa uygun tarama gereksinimi varsa planlanabilir.
Demir ilacı kabızlık yapar mı?
Bazı demir preparatları kabızlık, karın rahatsızlığı ve dışkı renginde koyulaşma yapabilir. İlacın dozu veya formu doktora danışılmadan değiştirilmemelidir.
Kabızlık ne zaman acil kabul edilir?
Şiddetli ve sürekli karın ağrısı, kusma, belirgin karın şişliği, gaz çıkaramama, ateş, bayılma veya dışkıda yoğun kan bulunması acil değerlendirme gerektirebilir.
Uzun süren kabızlığı geçici çözümlerle ertelemeyin
İzmir Bornova’da kronik kabızlık, sert dışkılama, aşırı ıkınma, şişkinlik ve tam boşalamama şikâyetlerinin değerlendirilmesi için Uzm. Dr. Derya Güneş ile iletişime geçebilirsiniz.
