Demir Eksikliği Anemisi
Demir depolarının azalmasına bağlı gelişebilir. Beslenme yetersizliği, yoğun adet kanaması veya sindirim sisteminden kan kaybı gibi nedenler araştırılabilir.
İç Hastalıkları ve Kan Değerlerinin Değerlendirilmesi
Hematolojik Hastalıklar: Tanı, Takip ve Tedavi Yaklaşımı
Hematolojik hastalıklar; kırmızı kan hücrelerini, beyaz kan hücrelerini, trombositleri, pıhtılaşma sistemini ve kan üretim süreçlerini etkileyen geniş bir hastalık grubudur. Uzm. Dr. Derya Güneş, anormal kan değerlerini hastanın belirtileri, sağlık geçmişi ve eşlik eden hastalıklarıyla birlikte değerlendirerek gerekli tetkik, tedavi ve yönlendirme planını oluşturur.
- Detaylı kan tahlili değerlendirmesi
- Anemi ve eksikliklerin araştırılması
- Trombosit ve lökosit takibi
- Gerekli durumlarda hematolojiye yönlendirme
Uzmanlık alanı
İç Hastalıkları ve Dahiliye
Hekim
Uzm. Dr. Derya Güneş
Yaklaşım
Nedene yönelik tetkik ve takip planı
Konum
Bornova, İzmir
Kan hücreleri ve pıhtılaşma sistemi
Hematolojik Hastalıklar Nedir?
Hematolojik hastalıklar; kan hücrelerinin üretimini, sayısını, yapısını veya görevlerini etkileyen hastalıklardır. Kırmızı kan hücreleri dokulara oksijen taşırken, beyaz kan hücreleri enfeksiyonlara karşı bağışıklık yanıtında görev alır. Trombositler ve pıhtılaşma faktörleri ise kanamanın kontrol edilmesine yardımcı olur.
Bu hücrelerden herhangi birinin normalden düşük veya yüksek olması farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Beslenme eksiklikleri, kan kaybı, enfeksiyonlar, kronik hastalıklar, kullanılan ilaçlar, bağışıklık sistemi bozuklukları ve kemik iliğini etkileyen durumlar kan değerlerinde değişikliğe yol açabilir.
Anormal bir kan sonucu her zaman ciddi bir hastalık anlamına gelmez. Bununla birlikte sonuçların tekrar edilmesi, geçmiş değerlerle karşılaştırılması ve altında yatan nedenin araştırılması gerekebilir.
Kan tahlilleri tek başına tanı koydurmaz
Tam kan sayımındaki değişiklikler hastanın belirtileri, fizik muayenesi, ilaçları ve diğer laboratuvar sonuçlarıyla birlikte yorumlanmalıdır. Aynı değer farklı kişilerde farklı nedenlere bağlı olabilir.
Sık değerlendirilen kan hastalıkları
Dahiliye Muayenesinde Değerlendirilen Hematolojik Sorunlar
İlk değerlendirme sırasında kan hücrelerindeki değişikliğin türü, şiddeti, süresi ve eşlik eden belirtiler incelenir.
B12 ve Folat Eksikliği
Yetersiz alım, emilim bozuklukları veya bazı ilaçlar B12 ve folat düzeylerini etkileyebilir. Kansızlığın yanında nörolojik belirtiler de görülebilir.
Kronik Hastalık Anemisi
Kronik inflamasyon, enfeksiyon, böbrek hastalığı ve bazı sistemik hastalıklar kırmızı kan hücresi üretimini ve demir kullanımını etkileyebilir.
Lökopeni ve Nötropeni
Beyaz kan hücrelerinin veya nötrofillerin düşük olması; enfeksiyonlar, ilaçlar, vitamin eksiklikleri ve bağışıklık sistemi sorunlarıyla ilişkili olabilir.
Lökosit Yüksekliği
Enfeksiyon, inflamasyon, stres, sigara kullanımı, bazı ilaçlar ve daha nadiren hematolojik hastalıklar lökosit sayısını artırabilir.
Trombosit Düşüklüğü
Trombosit üretiminin azalması, tüketimin artması, enfeksiyonlar, bağışıklık sistemi sorunları veya bazı ilaçlar trombositopeniye yol açabilir.
Trombosit Yüksekliği
Enfeksiyon, demir eksikliği, inflamasyon veya dalakla ilişkili durumlar trombosit artışına neden olabilir. Kalıcı yükseklik ileri değerlendirme gerektirebilir.
Kanama ve Pıhtılaşma Bozuklukları
Kolay morarma, tekrarlayan burun kanaması, uzun süren kanama veya açıklanamayan pıhtı oluşumu pıhtılaşma sistemi açısından değerlendirilir.
Şüpheli Kan ve Kemik İliği Hastalıkları
Birden fazla kan hücresi grubunun etkilenmesi, lenf bezi veya dalak büyümesi gibi durumlarda ileri hematolojik inceleme ve uzman yönlendirmesi gerekebilir.
Kan hastalıklarında görülebilen belirtiler
Hangi Şikâyetlerde Hematolojik Değerlendirme Gerekebilir?
Hematolojik hastalıkların belirtileri etkilenen kan hücresine ve hastalığın şiddetine göre değişebilir.
✓
Sürekli halsizlik ve yorgunluk
Dinlenmeye rağmen geçmeyen enerji kaybı ve
güçsüzlük.
✓
Solukluk ve nefes darlığı
Özellikle efor sırasında gelişen nefes darlığı,
çarpıntı ve soluk görünüm.
✓
Baş dönmesi ve çarpıntı
Kansızlık veya kan kaybıyla birlikte görülebilen
belirtiler.
✓
Kolay morarma
Belirgin bir darbe olmadan veya küçük temaslarla
oluşan yaygın morluklar.
✓
Burun ve diş eti kanaması
Sık tekrarlayan veya uzun süren kanamalar.
✓
Ciltte noktasal kanamalar
Özellikle bacaklarda görülen küçük kırmızı veya
mor noktalar.
✓
Tekrarlayan enfeksiyonlar
Sık hastalanma veya enfeksiyonların normalden
uzun sürmesi.
✓
Ateş ve gece terlemesi
Açıklanamayan, uzayan ateş veya yoğun gece
terlemesi.
✓
Açıklanamayan kilo kaybı
Beslenme veya aktivite değişikliği olmadan
gelişen kilo kaybı.
✓
Lenf bezi veya dalak büyümesi
Boyun, koltuk altı, kasıkta şişlik veya karında
dolgunluk hissi.
Ciddi kanama veya ani nefes darlığında randevu beklemeyin.
Durmayan kanama, kanlı kusma, siyah dışkı, idrarda belirgin kan, ani gelişen şiddetli nefes darlığı, göğüs ağrısı, bayılma veya bilinç değişikliği acil değerlendirme gerektirir. Acil sağlık hizmetlerine başvurulmalıdır.
Adım adım tanı yaklaşımı
Hematolojik Hastalıklar Nasıl Değerlendirilir?
Değerlendirme, anormal kan değerinin hangi hücre grubunu etkilediğinin ve altında yatan nedenin belirlenmesine yöneliktir.
Şikâyet ve sağlık öyküsünün alınması
Halsizlik, kanama, enfeksiyon, kilo kaybı ve diğer belirtilerin başlangıç zamanı ve seyri değerlendirilir.
Kan kaybı ve beslenme öyküsünün incelenmesi
Yoğun adet kanaması, sindirim sistemi yakınmaları, ameliyatlar ve beslenme düzeni sorgulanır.
İlaç ve kronik hastalık değerlendirmesi
Kullanılan ilaçlar, böbrek, karaciğer, tiroid, romatolojik ve diğer kronik hastalıklar incelenir.
Fizik muayene
Solukluk, ciltte morarma, lenf bezleri, karaciğer ve dalak büyüklüğü gibi bulgular değerlendirilir.
Kan sonuçlarının ayrıntılı incelenmesi
Hemoglobin, eritrosit indeksleri, lökosit alt grupları, trombositler ve önceki değerlerle değişim birlikte değerlendirilir.
Tetkik, tedavi veya yönlendirme planı
Olası nedene göre ek laboratuvar testleri, tedavi, kontrol veya hematoloji uzmanı değerlendirmesi planlanır.
Laboratuvar ve ileri incelemeler
Hematolojik Hastalıklarda Hangi Tetkikler İstenebilir?
Tetkikler standart bir paket şeklinde değil, kan değerindeki değişikliğe ve klinik bulgulara göre seçilir.
Temel Kan ve Eksiklik Testleri
Kan hücrelerinin sayısı, büyüklüğü, yapısı ve üretim süreci hakkında bilgi edinmek amacıyla temel laboratuvar incelemeleri yapılabilir.
- Tam kan sayımı
- Periferik yayma
- Retikülosit sayımı
- Demir, ferritin ve demir bağlama kapasitesi
- B12 vitamini ve folat
- CRP ve sedimantasyon
- Böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri
- Tiroid fonksiyon testleri
İleri Hematolojik İncelemeler
Temel değerlendirmede açıklanamayan veya birden fazla kan hücresi grubunu etkileyen değişikliklerde ileri testler ve hematoloji değerlendirmesi gerekebilir.
- Hemoliz testleri
- Protein elektroforezi
- Pıhtılaşma testleri
- Özel vitamin ve mineral incelemeleri
- Viral ve otoimmün hastalık testleri
- Akım sitometrisi
- Genetik ve moleküler testler
- Kemik iliği aspirasyonu veya biyopsisi
Her düşük hemoglobin değeri demir eksikliği değildir.
Kansızlık; demir, B12 veya folat eksikliğinin yanında kan kaybı, kronik inflamasyon, böbrek hastalığı, hemoliz veya farklı kan hastalıklarından kaynaklanabilir. Nedeni belirlenmeden kontrolsüz demir tedavisi başlanmamalıdır.
Kansızlık ve demir eksikliği
Anemi Tedavisi Nasıl Planlanır?
Anemi tedavisinin ilk adımı hemoglobin düşüklüğünün nedenini belirlemektir. Demir eksikliğinde yalnızca eksik demirin yerine konması yeterli olmayabilir; demir kaybına veya emilim bozukluğuna yol açan durumun da araştırılması gerekir.
Yoğun adet kanaması, mide ve bağırsak sisteminden kan kaybı, yetersiz beslenme, gebelik, çölyak hastalığı, geçirilmiş mide ameliyatları veya bazı ilaçlar demir eksikliğine katkıda bulunabilir.
B12 veya folat eksikliğinde tedavi, eksikliğin derecesine ve nedenine göre planlanır. Kronik hastalıklara bağlı anemide ise altta yatan hastalığın kontrolü temel yaklaşımı oluşturur.
İleri uzmanlık değerlendirmesi
Hangi Durumlarda Hematoloji Uzmanına Yönlendirme Gerekebilir?
İç hastalıkları değerlendirmesinde ileri kan veya kemik iliği hastalığından şüphelenildiğinde hematoloji uzmanı görüşü istenebilir.
- Nedeni açıklanamayan veya ilerleyen anemi
- Birden fazla kan hücresi grubunda düşüklük
- Çok düşük veya giderek azalan trombosit sayısı
- Kalıcı ve belirgin lökosit değişiklikleri
- Periferik yaymada olağan dışı hücre görülmesi
- Lenf bezi, karaciğer veya dalak büyümesi
- Açıklanamayan ateş, gece terlemesi ve kilo kaybı
- Tekrarlayan veya ciddi kanama atakları
- Açıklanamayan damar içi pıhtı oluşumu
- Kemik iliği incelemesi gereksinimi
Sık sorulan sorular
Hematolojik Hastalıklar Hakkında Merak Edilenler
Hematolojik hastalık ne demektir?
Hematolojik hastalık; kırmızı kan hücrelerini, beyaz kan hücrelerini, trombositleri, pıhtılaşma sistemini veya kemik iliğini etkileyen hastalıkların genel adıdır.
Kansızlığın belirtileri nelerdir?
Halsizlik, çabuk yorulma, solukluk, baş dönmesi, çarpıntı, eforla nefes darlığı ve dikkat azalması anemide görülebilir. Belirtiler aneminin derecesine ve gelişme hızına göre değişir.
Her kansızlık demir eksikliği midir?
Hayır. B12 ve folat eksikliği, kronik hastalıklar, böbrek hastalığı, kan kaybı, hemoliz ve kemik iliği hastalıkları da anemiye neden olabilir.
Trombosit düşüklüğü neden olur?
Enfeksiyonlar, kullanılan bazı ilaçlar, bağışıklık sistemi hastalıkları, karaciğer ve dalak sorunları veya kemik iliğinde üretim azalması trombosit düşüklüğüne neden olabilir.
Beyaz kan hücresi düşüklüğü tehlikeli midir?
Risk, düşüklüğün derecesine ve hangi beyaz kan hücresi grubunun etkilendiğine bağlıdır. Özellikle nötrofil sayısının ciddi düşmesi enfeksiyon riskini artırabilir ve hızlı değerlendirme gerektirebilir.
Lökosit yüksekliği kanser anlamına gelir mi?
Hayır. Lökosit yüksekliğinin en sık nedenleri arasında enfeksiyonlar, inflamasyon, stres, sigara kullanımı ve bazı ilaçlar bulunur. Kalıcı veya açıklanamayan yükseklik ileri incelenmelidir.
Periferik yayma neden yapılır?
Periferik yayma, kan hücrelerinin mikroskop altında şekil, büyüklük ve olgunluk özelliklerinin değerlendirilmesini sağlar. Tam kan sayımındaki bazı anormalliklerin açıklanmasına yardımcı olur.
Kemik iliği biyopsisi herkese yapılır mı?
Hayır. Kemik iliği incelemesi yalnızca klinik bulgular, kan sonuçları ve diğer tetkikler gerekli olduğunu düşündürdüğünde hematoloji uzmanı tarafından planlanır.
Kolay morarma hangi durumlarda önemlidir?
Belirgin bir darbe olmadan oluşan çok sayıda morluk, noktasal cilt kanamaları, burun veya diş eti kanamasıyla birlikte morarma hekim değerlendirmesi gerektirir.
Kan tahlili için aç olmak gerekir mi?
Tam kan sayımı için açlık genellikle gerekmez. Ancak aynı anda kan şekeri, demir veya farklı metabolik testler planlanacaksa açlık istenebilir. Test öncesinde klinikten bilgi alınmalıdır.
Anormal kan değerlerinin altında yatan nedeni kapsamlı olarak değerlendirin
İzmir Bornova’da kansızlık, demir eksikliği, trombosit düşüklüğü, beyaz kan hücresi değişiklikleri ve diğer hematolojik sorunların değerlendirilmesi için Uzm. Dr. Derya Güneş ile iletişime geçebilirsiniz.
