Ani ve Şiddetli Eklem Ağrısı
Ağrı birkaç saat içinde en yüksek düzeye ulaşabilir ve hafif temas bile rahatsızlık verebilir.
İç Hastalıkları ve Ürik Asit Metabolizması
Gut Hastalığının Takip ve Tedavisi
Gut, eklem ve çevre dokularda ürat kristallerinin birikmesiyle gelişen inflamatuvar bir eklem hastalığıdır. Ani başlayan şiddetli ağrı, kızarıklık, şişlik ve hassasiyetle seyreden ataklar zaman içinde tekrarlayabilir. Uzm. Dr. Derya Güneş, gut hastalığını yalnızca tek bir ürik asit sonucuna göre değil; atak öyküsü, böbrek fonksiyonları, kullanılan ilaçlar, beslenme, kilo, kalp-damar riskleri ve böbrek taşı öyküsüyle birlikte değerlendirir.
- Akut gut atağının değerlendirilmesi
- Ürik asit ve böbrek fonksiyonu takibi
- Uzun dönem ürat düşürücü tedavi
- Beslenme ve taş riskinin yönetimi
Uzmanlık alanı
İç Hastalıkları ve Metabolik Sağlık
Hekim
Uzm. Dr. Derya Güneş
Yaklaşım
Hedef ürat düzeyine göre düzenli takip
Konum
Bornova, İzmir
Ürik asit ve eklem sağlığı
Gut Hastalığı Nedir?
Ürik asit, pürin adı verilen maddelerin vücutta parçalanması sonucunda oluşur. Normal koşullarda önemli bölümü böbrekler aracılığıyla idrarla atılır.
Kandaki ürat düzeyi uzun süre yüksek seyrettiğinde eklemlerde ve çevre dokularda iğne biçimli ürat kristalleri birikebilir. Bağışıklık sisteminin bu kristallere verdiği yanıt akut gut atağına neden olur.
Gut yalnızca beslenmeye bağlı bir hastalık değildir. Genetik yatkınlık, böbreklerin üratı yeterince atamaması, bazı ilaçlar, obezite, alkol, metabolik hastalıklar ve sıvı kaybı etkili olabilir.
Ürik asit yüksekliği ile gut aynı durum değildir
Kandaki ürik asidin yüksek bulunması hiperürisemi olarak adlandırılır. Her hiperürisemisi olan kişide gut atağı gelişmez. Gut tanısı eklem bulguları, hastalık öyküsü ve gerekli incelemelerle konur.
Gut atağının klinik bulguları
Gut Hastalığının Belirtileri Nelerdir?
Gut atağı sıklıkla gece veya sabaha karşı başlayan, kısa sürede şiddetlenen tek eklem ağrısıyla ortaya çıkar.
Kızarıklık ve Isı Artışı
Etkilenen eklem kırmızı, parlak ve çevresine göre daha sıcak görünebilir.
Şişlik ve Hassasiyet
Eklem ve çevresinde belirgin şişlik, hareket kısıtlılığı ve dokunmakla ağrı gelişebilir.
Ayak Başparmağı Tutulumu
En sık ayak başparmağının kök eklemi etkilenir ancak gut yalnızca bu eklemde görülmez.
Diz ve Ayak Bileği Tutulumu
Diz, ayak bileği, ayak sırtı, el bileği, parmak ve dirsek eklemleri de etkilenebilir.
Topak Biçimli Birikimler
Uzun süre kontrolsüz gutta kulak, dirsek, el ve ayakta tofüs adı verilen ürat birikimleri gelişebilir.
Gut riskini artırabilen durumlar
Gut Hastalığı Neden Gelişir?
✓
Genetik yatkınlık
Ailede gut öyküsü bulunması hastalık riskini
artırabilir.
✓
Böbrek fonksiyonlarında azalma
Böbreklerin üratı yeterince uzaklaştıramaması
kandaki düzeyin yükselmesine neden olabilir.
✓
İdrar söktürücü ilaçlar
Bazı tansiyon ve ödem ilaçları ürik asit düzeyini
yükseltebilir.
✓
Fazla kilo ve metabolik sendrom
Obezite, insülin direnci, hipertansiyon ve
trigliserid yüksekliği gutla ilişkili olabilir.
✓
Alkol kullanımı
Özellikle bira ve yüksek miktarda alkol ürat
düzeyini ve atak riskini etkileyebilir.
✓
Şekerli ve fruktozlu içecekler
Yüksek miktarda tüketim ürik asit üretimini ve kilo
riskini artırabilir.
✓
Sıvı kaybı ve uzun açlık
Susuzluk, yoğun diyetler veya hızlı kilo kaybı
atağı tetikleyebilir.
✓
Bazı kan ve metabolizma hastalıkları
Hücre yıkımını artıran hastalık ve tedaviler ürik
asit üretimini artırabilir.
Adım adım gut değerlendirmesi
Gut Tanısı Nasıl Konur?
Ürik asit yüksekliği gut tanısını tek başına doğrulamaz. Enfeksiyon ve diğer artrit nedenlerinin ayrılması gerekir.
Atak öyküsünün değerlendirilmesi
Ağrının başlama hızı, etkilenen eklem, atak süresi ve önceki ataklar sorgulanır.
Eklem muayenesi
Şişlik, kızarıklık, ısı artışı, hareket kısıtlılığı ve tofüs bulguları incelenir.
Kan testleri
Serum ürat, böbrek fonksiyonları, kan sayımı ve inflamasyon testleri klinik gereksinime göre değerlendirilir.
Eklem sıvısı incelemesi
Tanı belirsizse veya enfeksiyon şüphesi varsa eklem sıvısında kristal ve mikrop araştırılması gerekebilir.
Görüntüleme
Ultrason, röntgen veya seçilmiş hastalarda ileri görüntüleme yöntemleri kullanılabilir.
Atak ve uzun dönem planın ayrılması
Akut ağrı tedavisi ile üratı kalıcı olarak düşüren tedavi ayrı ayrı planlanır.
Laboratuvar ve risk değerlendirmesi
Gut Takibinde Hangi Testler İstenebilir?
Temel Kan ve İdrar Testleri
- Serum ürik asit veya ürat
- Kreatinin ve böbrek fonksiyonları
- Tam kan sayımı
- CRP ve sedimentasyon
- Karaciğer fonksiyon testleri
- Kan şekeri ve HbA1c
- Kolesterol ve trigliserid
- Gerekli durumda idrar incelemesi
Seçilmiş Hastalarda Ek İncelemeler
- Eklem sıvısında kristal incelemesi
- Eklem sıvısı kültürü
- Eklem ultrasonografisi
- Eklem röntgeni
- Böbrek ultrasonografisi
- Böbrek taşı analizi
- 24 saatlik idrar incelemesi
- Romatoloji veya nefroloji değerlendirmesi
Gut atağı sırasında ürik asit normal çıkabilir.
Akut atak sırasında serum ürat değeri geçici olarak normal aralıkta ölçülebilir. Normal bir sonuç, klinik olarak uyumlu bir gut atağını tek başına dışlamaz. Kontrol ölçümü atak sonrasında planlanabilir.
Ağrı ve inflamasyonun kontrolü
Akut Gut Atağı Nasıl Tedavi Edilir?
Akut atakta amaç eklemdeki inflamasyonu ve ağrıyı mümkün olduğunca erken kontrol altına almaktır. Tedavi seçimi her hasta için aynı değildir.
Böbrek fonksiyonları, mide ülseri veya kanama öyküsü, kalp yetmezliği, kan sulandırıcı kullanımı, diyabet ve diğer ilaçlar tedavi seçimini etkiler.
Uygun hastalarda antiinflamatuvar ilaçlar, kolşisin veya kortikosteroidler değerlendirilebilir. Etkilenen eklemin dinlendirilmesi ve kısa süreli soğuk uygulama yakınmaları azaltabilir.
Ateşle birlikte kızarık ve şiş eklemde enfeksiyon olasılığı dışlanmalıdır.
İlk kez gelişen şiddetli eklem şişliği, yüksek ateş, titreme, genel durum bozukluğu, bağışıklık baskılanması veya yakın zamanda ekleme işlem yapılması durumunda septik artrit gibi acil durumlar düşünülmelidir. Rutin kontrol randevusu beklenmemelidir.
Ürat kristallerinin azaltılması
Uzun Dönem Gut Tedavisi Nasıl Planlanır?
Uzun dönem tedavinin amacı serum ürat düzeyini kristallerin çözünmesini sağlayabilecek hedef aralıkta tutmak, atakları ve eklem hasarını önlemektir.
Ürat Düşürücü İlaçlar
Tekrarlayan atak, tofüs veya belirli komplikasyonlarda ürik asit üretimini azaltan ya da atılımını artıran tedaviler değerlendirilebilir.
Düşük Dozla Başlama
İlaç dozu böbrek fonksiyonu, eşlik eden hastalıklar ve hedef ürat düzeyine göre kademeli ayarlanabilir.
Hedefe Yönelik Takip
Serum ürat belirli aralıklarla ölçülür ve tedavi dozu kişisel hedefe göre düzenlenir.
Atak Koruyucu Tedavi
Ürat düşürücü tedavinin başlangıç döneminde yeni atak riskini azaltmak için koruyucu ilaç düşünülebilir.
Tofüs Takibi
Tofüslerin büyüklüğü, cilt bütünlüğü, eklem hareketi ve tedaviyle küçülme durumu değerlendirilir.
Eşlik Eden Hastalıkların Kontrolü
Tansiyon, diyabet, böbrek hastalığı, kilo ve kardiyovasküler risk birlikte yönetilir.
Ürat düşürücü ilaçlar yalnızca ağrı olduğunda kullanılan ilaçlar değildir.
Uzun dönem ilaçların düzensiz kullanılması serum ürat düzeyinin dalgalanmasına ve atakların devamına yol açabilir. İlaç dozu ve kullanım süresi hekim değerlendirmesi olmadan değiştirilmemelidir.
Hedefe yönelik ürat yönetimi
Gut Tedavisinde Ürik Asit Hedefi Nedir?
Uzun dönem ürat düşürücü tedavide amaç yalnızca laboratuvar referans aralığına girmek değildir. Kristal oluşumunu durduracak ve mevcut birikimlerin zaman içinde azalmasını sağlayacak düzey hedeflenir.
Birçok gut hastasında serum ürat için 6 mg/dL’nin altındaki değerler hedeflenir. Tofüslü veya ağır hastalıkta daha düşük hedefler klinik olarak değerlendirilebilir.
Hedef; hastalık şiddeti, böbrek fonksiyonu, ilaç toleransı ve eşlik eden hastalıklara göre kişiye özel belirlenmelidir.
Sürdürülebilir beslenme yaklaşımı
Gut Hastalığında Nasıl Beslenilmelidir?
Beslenme düzenlemesi gut yönetiminin önemli bir parçasıdır ancak tekrarlayan veya komplikasyonlu gutta tek başına ilaç tedavisinin yerini tutmayabilir.
Sakatat, yüksek miktarda kırmızı et, bazı deniz ürünleri, alkol ve şekerli-fruktozlu içeceklerin azaltılması atak riskini destekleyebilir.
Sebze, tam tahıl, uygun süt ürünleri, yeterli protein ve kişiye uygun kalori içeren dengeli bir plan tercih edilmelidir. Hızlı kilo verme ve aşırı açlık programları atağı tetikleyebilir.
Her pürin içeren besini tamamen yasaklamak gerekmez.
Aşırı kısıtlayıcı diyetler beslenme yetersizliği ve sürdürülebilirlik sorunlarına yol açabilir. Plan, kişinin böbrek fonksiyonu, kilosu, diyabeti ve diğer hastalıklarına göre düzenlenmelidir.
Ürik asit ve üriner sistem
Gut Böbrek Taşıyla İlişkili midir?
Gut ve hiperürisemi, bazı hastalarda ürik asit taşı riskini artırabilir. İdrarın asidik olması kristal oluşumunu kolaylaştırabilir.
Yan veya bel ağrısı, idrarda kan, bulantı, sık idrara çıkma ya da daha önce taş düşürme öyküsü bulunan hastalarda üriner sistem değerlendirmesi gerekebilir.
Sıvı önerisi kalp veya böbrek yetmezliği bulunmayan hastalarda önemlidir. Günlük sıvı miktarı kişinin sağlık durumuna göre belirlenmelidir.
Kişiye özel ilaç güvenliği
Gut İlaçları Kullanılırken Nelere Dikkat Edilmelidir?
Böbrek Fonksiyonu
Kolşisin, antiinflamatuvar ve ürat düşürücü ilaçların dozları böbrek fonksiyonundan etkilenebilir.
Mide ve Kanama Riski
Antiinflamatuvar ilaçlar ülser, kanama ve bazı kalp-böbrek sorunlarında uygun olmayabilir.
İlaç Etkileşimleri
Kan sulandırıcılar, antibiyotikler, kolesterol ilaçları ve diğer tedavilerle etkileşimler değerlendirilmelidir.
Döküntü ve Alerji
Yeni başlayan yaygın döküntü, ağız yarası, ateş veya yüz şişmesi ciddi ilaç reaksiyonu belirtisi olabilir.
Kas ve Sindirim Yakınmaları
Kas güçsüzlüğü, şiddetli ishal, kusma veya karın ağrısı ilaç yan etkisi açısından değerlendirilmelidir.
Düzenli Laboratuvar Takibi
İlaç türüne göre ürat, böbrek, karaciğer ve kan sayımı kontrolleri planlanabilir.
Yeni ilaç sonrası yaygın döküntü, ateş veya yüz-boğaz şişmesinde acil değerlendirme alın.
Deride su toplaması, ağız veya göz çevresinde yara, nefes darlığı, yüz-boğaz şişmesi, yüksek ateş veya hızla yayılan döküntü ciddi ilaç reaksiyonunun belirtisi olabilir. İlaç kutusu ve kullanılan diğer tedavilerle birlikte acil sağlık hizmetlerine başvurulmalıdır.
İleri uzmanlık değerlendirmesi
Hangi Durumlarda Romatoloji veya Nefrolojiye Yönlendirme Yapılır?
Tanı belirsizliği, komplikasyon veya standart tedaviye rağmen kontrol sağlanamaması durumunda ilgili uzmanlık desteği planlanabilir.
- Tanısı kesinleştirilemeyen tekrarlayan artrit
- Birden fazla eklemi etkileyen ağır ataklar
- Tofüs ve belirgin eklem hasarı
- Hedef ürata rağmen devam eden ataklar
- Standart ilaçlara ciddi yan etki
- İleri kronik böbrek hastalığı
- Tekrarlayan böbrek taşı
- Eklem enfeksiyonu şüphesi
- İleri görüntüleme veya eklem sıvısı gereksinimi
- Karmaşık ilaç etkileşimleri
Sık sorulan sorular
Gut Takip ve Tedavisi Hakkında Merak Edilenler
Gut hastalığı nedir?
Gut, ürat kristallerinin eklem ve çevre dokularda birikmesi sonucunda gelişen inflamatuvar bir eklem hastalığıdır.
Ürik asit yüksekliği gut anlamına gelir mi?
Hayır. Her ürik asit yüksekliğinde gut gelişmez. Gut tanısı eklem bulguları, atak öyküsü ve gerekli incelemelerle konur.
Gut en sık hangi eklemi tutar?
En sık ayak başparmağının kök eklemi etkilenir. Ayak bileği, diz, el bileği, parmak ve dirsek eklemleri de tutulabilir.
Gut atağı sırasında ürik asit normal olabilir mi?
Evet. Akut atak sırasında serum ürat değeri geçici olarak normal ölçülebilir. Normal sonuç gutu tek başına dışlamaz.
Gut atağı ne kadar sürer?
Tedavi edilmeyen atak günler veya daha uzun sürebilir. Erken başlanan uygun tedavi belirtilerin daha hızlı kontrolünü sağlayabilir.
Gut tamamen düzelir mi?
Ürat düzeyi hedefte tutulduğunda kristal birikimi zaman içinde azalabilir ve ataklar önlenebilir. Düzenli uzun dönem takip gerekir.
Gut ilacı yalnızca atak sırasında mı kullanılır?
Hayır. Atak tedavisi ile serum üratı uzun vadede düşüren koruyucu tedavi farklıdır. Uzun dönem ilaçlar düzenli kullanılmalıdır.
Gut hastaları ne yememelidir?
Sakatat, yüksek miktarda kırmızı et, bazı deniz ürünleri, bira, yüksek miktarda alkol ve şekerli içecekler sınırlandırılabilir. Plan kişiye özel olmalıdır.
Domates gut atağı yapar mı?
Domates genel olarak bütün gut hastaları için yasak değildir. Kişisel olarak belirgin ve tekrarlanabilir bir tetiklenme fark edilirse beslenme kaydıyla değerlendirilir.
Gut hastalığında bol su içmek gerekir mi?
Yeterli sıvı, özellikle böbrek taşı riskinde önemlidir. Ancak kalp veya böbrek yetmezliği olan kişilerde sıvı miktarı hekim tarafından belirlenmelidir.
Gut böbrek taşı yapar mı?
Gut ve yüksek ürik asit bazı kişilerde ürik asit taşı riskini artırabilir. Tekrarlayan taşlarda ileri inceleme gerekebilir.
Gut hastalığı için hangi bölüme gidilir?
Gutun ilk değerlendirmesi, ürat ve eşlik eden metabolik hastalıkların takibi İç Hastalıkları uzmanı tarafından yapılabilir. Gereken hastalar romatoloji, nefroloji veya ürolojiye yönlendirilir.
Gut tedavisini yalnızca ağrılı ataklarla değil, uzun dönem ürat kontrolü ve eklem sağlığıyla birlikte planlayın
İzmir Bornova’da gut hastalığı, ürik asit yüksekliği, tekrarlayan ataklar, tofüs ve böbrek taşı riskinin kişiye özel değerlendirilmesi için Uzm. Dr. Derya Güneş ile iletişime geçebilirsiniz.
