Belirli besinlerden sonra gelişen şişkinlik, gaz, karın ağrısı, ishal veya bağırsak düzenindeki değişiklikler gıda intoleransıyla ilişkili olabilir. Ancak benzer belirtiler irritabl bağırsak sendromu, çölyak hastalığı, laktoz intoleransı, enfeksiyonlar veya farklı sindirim sistemi hastalıklarında da görülebilir. Uzm. Dr. Derya Güneş, belirtileri tek bir hazır test sonucuna göre değil; ayrıntılı sağlık öyküsü, besin-semptom ilişkisi ve gerekli hedefli tetkiklerle birlikte değerlendirir.
Gıda intoleransı, belirli bir besinin veya besin bileşeninin sindirilmesi, emilmesi ya da işlenmesi sırasında ortaya çıkan ve çoğunlukla bağışıklık sistemi aracılı olmayan belirtileri ifade eder.
Belirtiler genellikle tüketilen miktarla ilişkili olabilir. Kişi küçük miktarı tolere ederken daha yüksek miktarda tüketim sonrasında şişkinlik, gaz, karın ağrısı veya ishal yaşayabilir.
En bilinen örneklerden biri laktoz intoleransıdır. Laktozun sindirilmesini sağlayan laktaz enziminin yetersizliği süt ve bazı süt ürünleri sonrasında sindirim sistemi yakınmalarına neden olabilir.
Gıda alerjisinde bağışıklık sistemi devrededir ve bazı reaksiyonlar az miktarda besinle bile ciddi olabilir. Gıda intoleransında ise belirtiler çoğunlukla sindirim sistemi ağırlıklıdır ve tüketilen miktarla değişebilir.
Belirtilerin başlama zamanı, türü ve şiddeti hangi klinik yaklaşımın gerekli olduğunu belirlemeye yardımcı olur.
Çoğunlukla sindirim veya emilim süreçleriyle ilişkilidir ve genellikle bağışıklık sistemi aracılı değildir.
Bağışıklık sisteminin belirli bir besine karşı reaksiyon oluşturmasıyla gelişir ve bazı durumlarda ciddi seyredebilir.
Belirtiler kişiden kişiye ve tüketilen besinin miktarına göre değişebilir. Benzer şikâyetlerin farklı sindirim sistemi hastalıklarında da görülebileceği unutulmamalıdır.
Besin tüketimi sonrasında nefes darlığı, hırıltı, boğazda daralma, dil veya dudakta şişme, yaygın kurdeşen, bayılma ya da bilinç değişikliği gelişmesi gıda alerjisi ve anafilaksiyle ilişkili olabilir. Acil sağlık hizmetlerine başvurulmalıdır.
“Gıda intoleransı” tek bir hastalığı ifade etmez. Farklı besin bileşenleri ve sindirim mekanizmaları benzer belirtilere neden olabilir.
Süt şekerinin sindiriminde görev alan laktaz enziminin yetersizliği süt ürünleri sonrasında gaz, şişkinlik, ağrı ve ishale neden olabilir.
Fruktozun bağırsaktan yeterince emilememesi bazı meyveler, tatlandırıcılar ve fruktoz içeren ürünler sonrasında belirtilere yol açabilir.
Bağırsakta kolay fermente olan bazı karbonhidratlar özellikle irritabl bağırsak sendromu bulunan kişilerde şişkinlik, gaz ve ağrıyı artırabilir.
Bazı kişilerde histamin içeriği yüksek veya histamin salınımını etkileyen besinler sonrasında farklı yakınmalar bildirilebilir. Tanı dikkatli ayırıcı değerlendirme gerektirir.
Bazı koruyucu, renklendirici veya tatlandırıcılar duyarlı kişilerde sindirim sistemi veya farklı belirtilerle ilişkilendirilebilir.
Çölyak, basit bir intolerans değildir; glutenle tetiklenen bağışıklık sistemi aracılı bir hastalıktır. Glutensiz diyete başlamadan önce uygun testler yapılmalıdır.
Birçok besinle ilişkilendirilen şişkinlik, gaz, karın ağrısı ve dışkılama değişiklikleri irritabl bağırsak sendromundan kaynaklanabilir.
Belirli karbonhidratların veya besin bileşenlerinin sindiriminde görev alan enzimlerin yetersizliği intolerans belirtilerine neden olabilir.
İnflamatuvar bağırsak hastalıkları, pankreas sorunları, enfeksiyonlar ve emilim bozuklukları gıda intoleransına benzeyen belirtiler oluşturabilir.
Gıda intoleransını tüm besinler için tek seferde gösteren güvenilir bir kan testi bulunmaz. Tanı, şüphelenilen mekanizmaya göre planlanan klinik bir süreçtir.
Şişkinlik, gaz, karın ağrısı, ishal ve diğer belirtilerin başlangıcı, süresi ve şiddeti ayrıntılı olarak incelenir.
Şikâyetlerin hangi besinden, ne kadar miktarda ve ne kadar süre sonra geliştiği değerlendirilir.
Hızlı başlayan kurdeşen, şişlik, hırıltı veya nefes darlığı gibi belirtiler bulunuyorsa alerjik reaksiyon açısından değerlendirme yapılır.
Çölyak hastalığı, irritabl bağırsak sendromu, inflamatuvar bağırsak hastalığı ve farklı emilim sorunları yönünden inceleme planlanabilir.
Şüphelenilen duruma göre laktoz veya fruktoz nefes testi, çölyak testleri ya da farklı incelemeler istenebilir.
Şüpheli besin kontrollü ve geçici olarak çıkarılabilir; belirtiler düzeldikten sonra uygun koşullarda yeniden tüketilerek ilişki değerlendirilir.
Test seçimi, belirtiler ve şüphelenilen hastalığa göre yapılır. Her hastaya geniş bir besin paneli uygulanması klinik olarak doğru bir yaklaşım değildir.
Laktoz veya fruktoz emilim bozukluğu düşünüldüğünde hidrojen nefes testi planlanabilir. Çölyak hastalığı şüphesinde, kişi gluten tüketmeye devam ederken uygun antikor testleri değerlendirilebilir.
Hızlı başlayan alerjik reaksiyon belirtilerinde, alerji uzmanının değerlendirmesiyle şüpheli besine yönelik deri testi veya spesifik IgE testi kullanılabilir. Bu testler de klinik öyküden bağımsız olarak yorumlanmamalıdır.
Bir besine karşı IgG veya IgG4 antikoru bulunması, o besinin tüketilmiş olduğunu veya bağışıklık sisteminin besinle karşılaşmasını gösterebilir. Tek başına intolerans, alerji ya da besinin diyetten çıkarılması gerektiği anlamına gelmez.
Çok sayıda besine karşı IgG veya IgG4 düzeyini ölçen ticari paneller, gıda intoleransını güvenilir biçimde teşhis eden testler olarak kabul edilmez.
Sağlıklı ve hiçbir belirti yaşamayan kişilerde de sık tüketilen besinlere karşı IgG antikorları bulunabilir. Bu nedenle yalnızca yüksek IgG sonucu üzerinden çok sayıda besinin diyetten çıkarılması yanlış kısıtlamalara yol açabilir.
Gereksiz eliminasyonlar protein, vitamin, mineral ve enerji yetersizliği oluşturabilir; beslenme kaygısını artırabilir ve gerçek hastalığın tanısını geciktirebilir.
Eliminasyon diyeti, belirtilerle ilişkili olduğu düşünülen belirli bir besinin sınırlı bir süreyle beslenme planından çıkarılmasıdır. Aynı anda çok sayıda besinin rastgele kesilmesi doğru değildir.
Süreç öncesinde kişinin olağan beslenmesi ve belirtileri kaydedilir. Şüpheli besin çıkarıldıktan sonra belirtilerdeki değişim izlenir. Uygun koşullarda besin yeniden tüketilerek belirtilerin tekrar oluşup oluşmadığı değerlendirilir.
Uzun süreli kısıtlama gerekiyorsa yeterli protein, kalsiyum, demir, B12 vitamini ve diğer besin öğelerinin alınabilmesi için beslenme uzmanı desteği gerekebilir.
Besinlerle ilişkilendirilen sindirim sistemi yakınmaları her zaman doğrudan gıda intoleransından kaynaklanmaz.
Karın ağrısı, şişkinlik, gaz, ishal veya kabızlıkla seyredebilir ve farklı besinlerle tetiklenebilir.
Gluten tüketimiyle tetiklenen bağışıklık sistemi aracılı bir hastalıktır ve uygun testlerle değerlendirilmelidir.
Uzayan ishal, karın ağrısı, dışkıda kan, kilo kaybı ve kansızlık gibi belirtiler oluşturabilir.
Özellikle yağlı yemeklerden sonra ağrı, ishal veya sindirim güçlüğü gelişmesine neden olabilir.
Akut veya uzayan enfeksiyonlar geçici laktoz intoleransı ve besin hassasiyetine benzer belirtiler oluşturabilir.
Antibiyotikler, metformin, magnezyum içeren ürünler ve farklı ilaçlar sindirim sistemi belirtilerine yol açabilir.
Aşağıdaki belirtiler, basit gıda intoleransının dışında farklı bir sindirim sistemi veya sistemik hastalık bulunabileceğini gösterebilir.
Gıda intoleransı, belirli bir besin veya besin bileşeninin sindirilmesi ya da emilmesi sırasında ortaya çıkan ve çoğunlukla bağışıklık sistemi aracılı olmayan belirtileri ifade eder.
Tüm gıda intoleranslarını gösteren tek bir test yoktur. Değerlendirme; sağlık öyküsü, besin-semptom günlüğü, kontrollü eliminasyon ve yeniden deneme ile gerektiğinde laktoz nefes testi gibi hedefli testlerden oluşabilir.
Çok sayıda besine karşı IgG veya IgG4 ölçen paneller, gıda intoleransını ya da alerjisini güvenilir şekilde teşhis eden testler olarak önerilmemektedir.
Gıda alerjisinde bağışıklık sistemi rol oynar ve kurdeşen, şişlik, hırıltı veya anafilaksi gelişebilir. İntolerans daha çok sindirim ve emilim süreçleriyle ilişkilidir.
Belirtiler ve süt ürünleriyle ilişkisi değerlendirildikten sonra kontrollü laktoz kısıtlaması veya hidrojen nefes testi planlanabilir.
Hayır. Çölyak, glutenle tetiklenen bağışıklık sistemi aracılı bir hastalıktır. Çölyak testleri tamamlanmadan glutensiz diyete başlanması sonuçları etkileyebilir.
Süre, şüpheli besine ve belirtilere göre değişir. Diyet sınırlı süre uygulanmalı ve ardından uygun şekilde yeniden deneme yapılmalıdır. Gereksiz uzun süreli kısıtlamalardan kaçınılmalıdır.
İntoleransın türüne ve nedenine göre değişir. Enfeksiyon sonrası gelişen bazı intoleranslar geçici olabilir. Enzim yetersizliği gibi durumlarda tolere edilen miktarın belirlenmesi gerekebilir.
Hekim değerlendirmesi olmadan birden fazla besinin tamamen çıkarılması önerilmez. Bazı intoleranslarda besinin küçük miktarı tolere edilebilir.
Yetişkinlerde ilk değerlendirme iç hastalıkları uzmanı tarafından yapılabilir. Bulgulara göre gastroenteroloji, alerji ve immünoloji veya diyetisyen desteği planlanabilir.
İzmir Bornova’da gıda sonrası şişkinlik, gaz, karın ağrısı, ishal ve gıda intoleransı şüphesinin bilimsel değerlendirmesi için Uzm. Dr. Derya Güneş ile iletişime geçebilirsiniz.
Görüşme kaydını bize iletmek ve dönüş almak için bilgilerinizi bırakabilirsiniz.
