Kronik Hastalıklar
Diyabet, hipertansiyon, kalp, böbrek, akciğer, tiroid ve diğer hastalıkların kontrol düzeyi incelenir.
İç Hastalıkları ve İleri Yaş Sağlığı
Geriatrik Hastalıklara Kapsamlı ve Kişi Odaklı Yaklaşım
İleri yaşta sağlık değerlendirmesi yalnızca mevcut hastalıkların ve laboratuvar sonuçlarının incelenmesiyle sınırlı değildir. Hareket kapasitesi, düşme riski, unutkanlık, beslenme, uyku, duyu kayıpları, ilaç kullanımı ve günlük yaşamda bağımsızlık birlikte ele alınmalıdır. Uzm. Dr. Derya Güneş, yaşlı bireylerin mevcut hastalıklarını, kullanılan tedavileri, fonksiyonel kapasitesini ve kişisel sağlık hedeflerini bütüncül biçimde değerlendirir.
- Çoklu hastalıkların birlikte değerlendirilmesi
- İlaç ve takviye güvenliği
- Düşme, unutkanlık ve beslenme analizi
- Bağımsız yaşam kapasitesinin korunması
Uzmanlık alanı
İç Hastalıkları ve Dahiliye
Hekim
Uzm. Dr. Derya Güneş
Yaklaşım
Kişi, aile ve işlevsellik odaklı takip
Konum
Bornova, İzmir
Çok boyutlu ileri yaş değerlendirmesi
Geriatrik Hastalıklara Yaklaşım Nedir?
Geriatrik yaklaşım, yaşlı bireylerde tıbbi sorunların yanı sıra fiziksel, zihinsel, ruhsal, fonksiyonel ve sosyal gereksinimlerin birlikte değerlendirilmesidir.
Aynı yaşta iki kişinin sağlık durumu, hareket kapasitesi ve tedavi gereksinimleri birbirinden tamamen farklı olabilir. Bu nedenle yalnızca takvim yaşına göre karar verilmez.
Kırılganlık, kas gücü, denge, beslenme, bellek, görme, işitme, idrar kontrolü ve günlük yaşam becerileri bireyin hastalık sonuçlarını doğrudan etkileyebilir.
İleri yaş, her belirtinin normal kabul edilmesi anlamına gelmez
Unutkanlık, kilo kaybı, sık düşme, idrar kaçırma, belirgin halsizlik ve hareket kaybı yalnızca yaşa bağlanmamalıdır. Tedavi edilebilir nedenler araştırılmalıdır.
Kapsamlı geriatrik değerlendirme
Geriatrik Muayenede Hangi Alanlar Değerlendirilir?
Değerlendirmenin kapsamı kişinin hastalıklarına, yakınmalarına, yaşam koşullarına ve bağımsızlık düzeyine göre belirlenir.
İlaç Kullanımı
İlaçların gerekliliği, dozu, kullanım şekli, yan etkileri ve birbirleriyle etkileşimleri değerlendirilir.
Bellek ve Bilişsel Durum
Unutkanlık, yön bulma, karar verme, dil ve günlük işlevlerdeki değişiklikler değerlendirilir.
Hareket ve Denge
Yürüme hızı, denge, kas gücü, yardımcı cihaz gereksinimi ve düşme riski incelenir.
Beslenme Durumu
İştah, kilo kaybı, protein alımı, çiğneme-yutma sorunları ve sıvı tüketimi değerlendirilir.
Günlük Yaşam Becerileri
Giyinme, banyo, tuvalet, yemek hazırlama, alışveriş ve ilaç yönetimi gibi beceriler incelenir.
Ruhsal Durum
Depresyon, kaygı, yalnızlık, isteksizlik ve sosyal geri çekilme belirtileri değerlendirilir.
Görme ve İşitme
Duyu kayıplarının iletişim, denge, ilaç kullanımı ve günlük güvenlik üzerindeki etkileri ele alınır.
Sosyal Destek
Ev koşulları, bakım desteği, yalnız yaşama, ekonomik ve sosyal gereksinimler değerlendirilir.
İleri yaşta sık karşılaşılan durumlar
Hangi Geriatrik Hastalıklar ve Sendromlar Değerlendirilebilir?
✓
Çoklu kronik hastalıklar
Birden fazla hastalığın tedavi hedefleri ve
birbirleri üzerindeki etkileri değerlendirilir.
✓
Çoklu ilaç kullanımı
Gereksiz tekrarlar, etkileşimler ve yaşa bağlı
doz gereksinimleri incelenir.
✓
Kırılganlık
Güç kaybı, yavaşlama, kilo kaybı ve düşük fiziksel
dayanıklılık birlikte değerlendirilir.
✓
Düşme ve denge bozukluğu
İlaçlar, tansiyon, görme, kas gücü ve ev ortamı
açısından risk analizi yapılır.
✓
Unutkanlık ve bilişsel gerileme
Demans, depresyon, ilaç etkileri ve metabolik
nedenlerin ayrımı planlanır.
✓
Akut bilinç değişikliği
Deliryum; enfeksiyon, ilaç, sıvı kaybı veya
metabolik sorunların belirtisi olabilir.
✓
Kas kaybı ve güçsüzlük
Sarkopeni, yetersiz protein alımı, hareketsizlik
ve kronik hastalıklarla ilişkili olabilir.
✓
Beslenme bozukluğu
İştahsızlık, istemsiz kilo kaybı ve yutma
güçlüğünün nedenleri araştırılır.
✓
İdrar kaçırma
Enfeksiyon, ilaçlar, hareket kısıtlılığı ve
ürolojik nedenler değerlendirilir.
✓
Uyku bozuklukları
Uykusuzluk, gündüz uyuklama, uyku apnesi ve gece
sık idrara çıkma ele alınır.
Adım adım değerlendirme
Geriatrik Hasta Değerlendirmesi Nasıl Yapılır?
Muayene planı kişinin yakınmalarına, hastalık yüküne, işlevselliğine ve bakım gereksinimine göre uyarlanır.
Sağlık öyküsü ve önceliklerin belirlenmesi
Hastalıklar, şikâyetler, yakın dönem değişimler ve hasta ile ailesinin temel hedefleri değerlendirilir.
İlaç listesinin gözden geçirilmesi
Reçeteli ilaçlar, ağrı kesiciler, uyku ilaçları, vitaminler ve bitkisel ürünler incelenir.
Fizik muayene ve temel ölçümler
Tansiyon, nabız, kilo, sıvı durumu, görme, işitme ve sistem muayenesi yapılır.
Fonksiyonel ve bilişsel değerlendirme
Yürüme, denge, kas gücü, bellek, ruhsal durum ve günlük yaşam aktiviteleri değerlendirilir.
Hedefli laboratuvar ve görüntüleme
Yalnızca sonucu tedavi veya takip planını değiştirecek tetkikler seçilir.
Kişiye özel bakım ve takip planı
Hastalık hedefleri, ilaç düzeni, hareket, beslenme, güvenlik ve kontrol zamanı belirlenir.
Güvenli ilaç yönetimi
Yaşlılarda Çoklu İlaç Kullanımı Nasıl Değerlendirilir?
İleri yaşta birden fazla hastalık nedeniyle çok sayıda ilaç kullanılması gerekebilir. Sorun yalnızca ilaç sayısı değil, ilaçların kişiye sağladığı yarar ile oluşturduğu risk arasındaki dengedir.
Böbrek ve karaciğer fonksiyonlarındaki değişiklikler ilaçların vücuttan uzaklaştırılmasını etkileyebilir. Daha önce uygun olan bir doz zaman içinde yeniden değerlendirme gerektirebilir.
Uyku ilaçları, sakinleştiriciler, bazı tansiyon ilaçları ve kan şekerini düşüren tedaviler sersemlik, düşük tansiyon veya düşme riskini artırabilir.
İlaç azaltma, tüm ilaçların bırakılması anlamına gelmez
Gereksiz veya riskli bir ilacın azaltılması planlanabilir; ancak kalp, tansiyon, diyabet, epilepsi, kortizon ve kan sulandırıcı tedaviler doktor önerisi olmadan kesilmemelidir.
Denge, hareket ve ev güvenliği
Yaşlılarda Düşme Riski Nasıl Azaltılır?
Düşme çoğunlukla tek bir nedenden değil, birden fazla risk faktörünün birleşmesinden kaynaklanır.
İlaçların Gözden Geçirilmesi
Sersemlik, uyku hâli, düşük tansiyon veya denge bozukluğu oluşturabilecek ilaçlar değerlendirilir.
Tansiyon Kontrolü
Otururken ve ayağa kalkarken tansiyon değişimi değerlendirilerek ortostatik hipotansiyon araştırılır.
Kas ve Denge Egzersizleri
Kişinin kapasitesine uygun kuvvet, denge ve yürüme çalışmaları planlanabilir.
Görme ve İşitme Kontrolü
Duyu kayıplarının çevresel tehlikeleri fark etmeyi ve dengeyi etkilemesi değerlendirilebilir.
Ev Güvenliği
Gevşek halılar, yetersiz aydınlatma, banyo zemini ve merdiven güvenliği gözden geçirilir.
Kemik Sağlığı
Osteoporoz, D vitamini gereksinimi ve kırık riski kişiye özel olarak değerlendirilir.
Düşme olmadan önce risk değerlendirmesi yapılabilir.
Son bir yılda düşme, yürürken güvensizlik, baston gereksinimi, ayağa kalkınca baş dönmesi veya düşme korkusu bulunması değerlendirme için yeterli bir nedendir.
Bellek ve zihinsel işlevler
Yaşlılarda Unutkanlık Nasıl Değerlendirilir?
Her unutkanlık demans anlamına gelmez. Uyku bozukluğu, depresyon, işitme kaybı, ilaçlar, tiroid hastalıkları, vitamin eksiklikleri ve enfeksiyonlar bilişsel performansı etkileyebilir.
Değerlendirmede unutkanlığın ne zaman başladığı, ilerleyip ilerlemediği ve günlük yaşamı etkileyip etkilemediği önemlidir.
Para yönetimi, ilaç kullanımı, yol bulma, yemek hazırlama veya kişisel bakımda yeni zorlanma bulunması ileri değerlendirme gerektirebilir.
Saatler veya günler içinde gelişen ani bilinç değişikliği normal yaşlanma değildir.
Yeni başlayan kafa karışıklığı, uykuya eğilim, ajitasyon, kişileri tanımama veya konuşma değişikliği; enfeksiyon, inme, ilaç etkisi, sıvı kaybı veya metabolik bozuklukla ilişkili olabilir ve acil değerlendirme gerektirebilir.
Beslenme ve kas sağlığı
Yaşlılarda Beslenme ve Kilo Kaybı Nasıl Ele Alınır?
İleri yaşta istemsiz kilo kaybı ve kas gücü azalması kırılganlık, düşme ve enfeksiyon riskini artırabilir. Kilo kaybı yalnızca iştahsızlığa bağlanmamalıdır.
Diş ve protez sorunları, yutma güçlüğü, depresyon, unutkanlık, ilaç yan etkileri, sindirim hastalıkları ve ekonomik-sosyal koşullar beslenmeyi etkileyebilir.
Beslenme planında yalnızca kalori değil, yeterli protein, sıvı, vitamin-mineral dengesi ve kişinin yeme kapasitesi değerlendirilir.
Bağımsızlık ve yaşam kalitesi
Günlük Yaşam Kapasitesi Neden Önemlidir?
Laboratuvar sonuçları normal olsa bile günlük işlevlerde gerileme bulunması önemli bir sağlık göstergesidir.
Temel Günlük Yaşam Aktiviteleri
- Yatak ve sandalyeden kalkabilme
- Ev içinde yürüyebilme
- Giyinme ve soyunma
- Banyo ve kişisel bakım
- Tuvalet gereksinimini yönetme
- Kendi başına beslenebilme
Araçsal Günlük Yaşam Aktiviteleri
- Telefon kullanma
- Alışveriş yapma
- Yemek hazırlama
- İlaçları doğru kullanma
- Para ve fatura yönetimi
- Ulaşım araçlarını kullanma
Hedefli tıbbi inceleme
Geriatrik Değerlendirmede Hangi Testler İstenebilir?
Her yaşlı bireye aynı geniş laboratuvar paketi uygulanmaz. Tetkikler mevcut hastalıklar ve klinik bulgulara göre seçilir.
Temel Kan Testleri
Tam kan sayımı, böbrek, karaciğer, elektrolit ve glukoz testleri klinik gereksinime göre planlanabilir.
Tiroid ve Vitaminler
Tiroid fonksiyonları, B12, folat, demir ve seçilmiş vitamin testleri belirtilere göre istenebilir.
İdrar İncelemesi
İdrar yakınması veya akut bilinç değişikliği varsa uygun idrar testleri planlanabilir.
EKG ve Kalp Değerlendirmesi
Çarpıntı, bayılma, göğüs ağrısı ve ilaç kullanımı durumunda EKG gerekebilir.
Kemik Sağlığı
Osteoporoz ve kırık riskine göre kemik yoğunluğu ve ilgili testler değerlendirilebilir.
Görüntüleme ve Uzmanlık Görüşü
Klinik bulgulara göre görüntüleme, nöroloji, kardiyoloji veya diğer branş değerlendirmeleri planlanabilir.
Sağlıklı yaşlanma ve koruyucu bakım
İleri Yaşta Koruyucu Sağlık Nasıl Planlanır?
Koruyucu sağlık planı yalnızca yaşa değil, kişinin yaşam beklentisine, mevcut hastalıklarına, önceki taramalarına ve tercihine göre oluşturulmalıdır.
Aşılar, kanser taramaları, kemik sağlığı, görme, işitme, ağız-diş sağlığı ve düşme riski düzenli kontrollerin parçaları olabilir.
Fiziksel aktivite, dengeli beslenme, sosyal etkileşim ve zihinsel olarak aktif kalma sağlıklı yaşlanmanın önemli bileşenleridir.
Acil değerlendirme gerektiren belirtiler
Yaşlı Bireylerde Hangi Belirtiler Acildir?
Ani değişikliklerde rutin kontrol randevusunu beklemeyin.
Ani bilinç değişikliği, konuşma bozukluğu, tek taraflı güç kaybı, göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı, bayılma, kafa çarpmasıyla sonuçlanan düşme, yeni yürüyememe, kontrol edilemeyen kanama, sürekli kusma, yüksek ateş veya belirgin sıvı kaybı acil değerlendirme gerektirebilir. Acil sağlık hizmetlerine başvurulmalıdır.
Sık sorulan sorular
Geriatrik Hastalıklara Yaklaşım Hakkında Merak Edilenler
Geriatrik değerlendirme nedir?
Yaşlı bireyin hastalıkları, ilaçları, hareketi, belleği, beslenmesi, ruhsal durumu ve günlük yaşam kapasitesinin birlikte değerlendirilmesidir.
Geriatrik değerlendirme kaç yaşından itibaren yapılır?
Sabit bir yaş sınırı tek başına yeterli değildir. Genellikle 65 yaş ve üzeri bireylerde; özellikle çoklu hastalık, düşme, unutkanlık veya işlev kaybı varsa kapsamlı değerlendirme yararlı olabilir.
Her unutkanlık demans mıdır?
Hayır. Uyku bozukluğu, depresyon, işitme kaybı, ilaçlar, tiroid ve vitamin eksiklikleri de unutkanlığa neden olabilir.
Yaşlılarda çoklu ilaç kullanımı tehlikeli midir?
Gerekli ilaçların kullanılması önemlidir; ancak ilaç sayısı arttıkça etkileşim ve yan etki riski artabilir. Düzenli ilaç incelemesi yapılmalıdır.
Yaşlılarda düşme normal midir?
Hayır. Düşme sık görülebilir ancak normal kabul edilmemelidir. İlaçlar, denge, kas gücü, görme ve ev güvenliği değerlendirilmelidir.
Kırılganlık nedir?
Kırılganlık; kişinin hastalık, düşme veya ameliyat gibi streslere karşı dayanıklılığının azalmasıdır. Güç kaybı, yavaşlama ve kilo kaybıyla ilişkili olabilir.
Yaşlılarda istemsiz kilo kaybı önemli midir?
Evet. Beslenme yetersizliği, kas kaybı, depresyon, ilaç etkileri veya farklı hastalıklarla ilişkili olabilir.
Geriatrik muayeneye aile üyesi katılmalı mı?
Hastanın onayıyla, sağlık geçmişini bilen bir yakının katılması ilaçlar, unutkanlık ve günlük yaşam değişiklikleri hakkında ek bilgi sağlayabilir.
İlaçlar yaş ilerledikçe değiştirilmeli midir?
Böbrek fonksiyonu, kilo, tansiyon ve yeni hastalıklar ilaç gereksinimini değiştirebilir. İlaçlar düzenli olarak yeniden değerlendirilmelidir.
Yaşlılarda hangi testler yapılır?
Testler şikâyetlere ve hastalıklara göre seçilir. Kan sayımı, böbrek, karaciğer, şeker, tiroid, vitamin ve gerekli görüntüleme testleri planlanabilir.
Yaşlı hasta için hangi bölüme gidilir?
Çoklu kronik hastalıkların, ilaçların ve genel sağlık durumunun ilk değerlendirmesi İç Hastalıkları uzmanı tarafından yapılabilir.
Hangi belirtilerde acile başvurulmalıdır?
Ani bilinç değişikliği, inme belirtileri, göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı, bayılma ve kafa travmalı düşme acil değerlendirme gerektirebilir.
İleri yaş sağlığını yalnızca hastalıklar üzerinden değil, bağımsızlık ve yaşam kalitesiyle birlikte değerlendirin
İzmir Bornova’da çoklu hastalık, ilaç kullanımı, unutkanlık, düşme riski, beslenme ve günlük yaşam kapasitesinin kapsamlı değerlendirilmesi için Uzm. Dr. Derya Güneş ile iletişime geçebilirsiniz.
