Tip 1 Diyabet
Bağışıklık sisteminin pankreastaki insülin üreten hücreleri etkilemesi sonucunda gelişir. İnsülin tedavisi yaşam için gereklidir.
İç Hastalıkları ve Metabolik Sağlık
Diyabetin Kişiye Özel Tedavi ve Takibi
Diyabet, kan şekerinin sürekli yüksek seyretmesine neden olan kronik bir metabolizma hastalığıdır. Kontrolsüz kan şekeri zaman içinde kalp, damar, böbrek, göz, sinir sistemi ve ayak sağlığını etkileyebilir. Uzm. Dr. Derya Güneş, diyabet tedavisini yalnızca HbA1c değerini düşürmeye yönelik değil; kilo, hipoglisemi riski, böbrek fonksiyonu, kalp-damar sağlığı, beslenme ve kişinin günlük yaşamı üzerinden planlar.
- Kan şekeri ve HbA1c değerlendirmesi
- Kişiye özel ilaç ve insülin planı
- Kalp, böbrek ve kilo riskinin yönetimi
- Komplikasyon taraması ve düzenli takip
Uzmanlık alanı
İç Hastalıkları ve Dahiliye
Hekim
Uzm. Dr. Derya Güneş
Yaklaşım
Kişiye özel glisemik ve metabolik takip
Konum
Bornova, İzmir
Kan şekeri ve insülin metabolizması
Diyabet Nedir?
Diyabet, vücudun yeterli insülin üretememesi, üretilen insülini etkili kullanamaması veya her iki durumun birlikte bulunması nedeniyle kan şekerinin yükselmesidir.
İnsülin, glukozun kandan hücrelere geçerek enerji kaynağı olarak kullanılmasına yardımcı olan bir hormondur. İnsülin etkisi yetersiz kaldığında glukoz kanda birikir.
Diyabet tedavisinin amacı yalnızca anlık kan şekerini düşürmek değildir. Uzun dönem komplikasyon riskini azaltmak, hipoglisemiden kaçınmak ve kişinin günlük yaşamını sürdürülebilir biçimde desteklemek gerekir.
Diyabet tedavisi yalnızca “şeker yememek” değildir
Beslenme, ilaçlar, fiziksel aktivite, kilo, tansiyon, kolesterol, uyku, sigara kullanımı ve organ taramaları birlikte ele alınmalıdır.
Diyabet türünün doğru belirlenmesi
Diyabet Türleri Nelerdir?
Tedavi planı diyabetin türüne göre önemli ölçüde değişir. Her yetişkinde yüksek kan şekeri tip 2 diyabet anlamına gelmez.
Tip 2 Diyabet
İnsülin direnci ve zaman içinde insülin üretiminin yetersiz kalmasıyla gelişir. En sık görülen diyabet türüdür.
Gebelik Diyabeti
Gebelik sırasında ortaya çıkan kan şekeri yüksekliğidir. Kadın hastalıkları ve gerekli uzmanlıklarla yakın takip gerektirir.
İlaç Kaynaklı Diyabet
Kortizon başta olmak üzere bazı ilaçlar kan şekerini yükseltebilir ve tedavi gerektirebilir.
Pankreas Hastalıklarına Bağlı Diyabet
Pankreatit, pankreas ameliyatı veya farklı pankreas hastalıkları sonrasında gelişebilir.
Diğer Özel Diyabet Türleri
Genetik diyabet türleri ve hormon hastalıklarıyla ilişkili diyabet seçilmiş hastalarda araştırılabilir.
Yüksek kan şekerinin belirtileri
Diyabet Hangi Belirtilere Yol Açabilir?
✓
Sık idrara çıkma
Kandaki glukoz yükseldiğinde böbreklerden idrarla
şeker ve sıvı kaybı artabilir.
✓
Aşırı susama
İdrarla sıvı kaybı susuzluk hissini artırabilir.
✓
Açıklanamayan kilo kaybı
Özellikle belirgin insülin eksikliğinde
görülebilir.
✓
Halsizlik ve yorgunluk
Kan şekeri yüksekliğiyle ilişkili olabilir ancak
başka nedenler de araştırılmalıdır.
✓
Bulanık görme
Kan şekerindeki hızlı değişiklikler göz merceğini
ve görmeyi geçici olarak etkileyebilir.
✓
Tekrarlayan enfeksiyonlar
İdrar yolu, deri ve genital enfeksiyonlar daha sık
görülebilir.
✓
Yaraların geç iyileşmesi
Dolaşım, bağışıklık ve sinir sistemi etkilenmesiyle
ilişkili olabilir.
✓
El ve ayaklarda uyuşma
Diyabetik sinir hasarı veya farklı nörolojik
nedenlerle ilişkili olabilir.
Adım adım diyabet değerlendirmesi
Diyabet Tanısı Nasıl Konur?
Tanı laboratuvar testleriyle konur. Belirti bulunmayan kişilerde anormal sonuç çoğunlukla ikinci bir testle doğrulanır.
Sağlık ve aile öyküsü
Belirtiler, kilo değişimi, gebelik, ilaçlar ve ailede diyabet öyküsü değerlendirilir.
Kan şekeri testleri
Açlık glukozu, HbA1c, rastgele glukoz veya oral glukoz tolerans testi kullanılabilir.
Diyabet türünün belirlenmesi
Klinik tablo uyumsuzsa otoantikorlar ve insülin üretimini gösteren testler değerlendirilebilir.
Eşlik eden risklerin incelenmesi
Tansiyon, kolesterol, böbrek, karaciğer ve kilo durumu değerlendirilir.
Komplikasyon taraması
Hastalık süresi ve diyabet türüne göre göz, böbrek, sinir ve ayak değerlendirmesi yapılır.
Kişiye özel tedavi planı
Kan şekeri hedefi, ilaçlar, beslenme, hareket ve kontrol zamanı birlikte belirlenir.
Kan şekeri ve metabolik risk testleri
Diyabet Takibinde Hangi Testler İstenebilir?
Kan Şekeri ve Tedavi Takibi
- Açlık plazma glukozu
- Tokluk kan şekeri
- HbA1c
- Evde glukoz ölçümleri
- Sürekli glukoz ölçüm raporları
- Hipoglisemi kayıtları
- Tam kan sayımı
- Karaciğer fonksiyon testleri
Komplikasyon ve Risk Taraması
- Kreatinin ve eGFR
- İdrar albumin/kreatinin oranı
- Kolesterol ve trigliserid
- Kan basıncı
- Göz dibi muayenesi
- Ayak ve duyu muayenesi
- B12 ve gerekli vitamin testleri
- EKG ve kardiyovasküler değerlendirme
Uzun dönem kan şekeri göstergesi
HbA1c Nedir ve Hedef Değer Kaç Olmalıdır?
HbA1c, alyuvarların yaşam süresi boyunca glukoza maruz kalmasını yansıtır ve son birkaç aylık kan şekeri ortalaması hakkında bilgi verir.
HbA1c hedefi herkeste aynı değildir. Yaş, diyabet süresi, gebelik, kalp-böbrek hastalıkları, hipoglisemi riski, yaşam beklentisi ve tedavi yükü hedefi etkiler.
HbA1c tek başına günlük dalgalanmaları veya hipoglisemiyi göstermeyebilir. Ev ölçümleri ya da sensör verileriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Kişiselleştirilmiş diyabet yönetimi
Tip 2 Diyabet Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi; kan şekeri düzeyi, kilo hedefi, hipoglisemi riski, kalp-damar ve böbrek hastalıkları ile kişinin tercihlerine göre planlanır.
Beslenme Tedavisi
Karbonhidrat miktarı ve kalitesi, porsiyonlar, öğün düzeni ve kişinin sağlık durumu birlikte ele alınır.
Fiziksel Aktivite
Düzenli hareket insülin duyarlılığını ve kalp-damar sağlığını destekleyebilir.
Kilo Yönetimi
Fazla kilosu bulunan kişilerde sürdürülebilir kilo kaybı kan şekeri kontrolünü iyileştirebilir.
Metformin
Klinik duruma ve böbrek fonksiyonuna göre tip 2 diyabette kullanılabilen temel ilaç seçeneklerinden biridir.
SGLT-2 İnhibitörleri
Uygun hastalarda kan şekeri kontrolünün yanında kalp yetmezliği ve böbrek riskleri açısından değerlendirilebilir.
GLP-1 Temelli Tedaviler
Kan şekeri, iştah, kilo ve bazı kardiyovasküler riskler dikkate alınarak uygun hastalarda kullanılabilir.
Diğer Ağızdan Kullanılan İlaçlar
Hipoglisemi, kilo, maliyet, böbrek ve kalp durumu dikkate alınarak farklı ilaç grupları seçilebilir.
İnsülin Tedavisi
Belirgin insülin eksikliği, çok yüksek kan şekeri, gebelik veya yetersiz kontrol durumunda gerekebilir.
Kombine Tedavi
Hedefe ulaşmak ve tedavi gecikmesini önlemek amacıyla birden fazla ilaç birlikte kullanılabilir.
Diyabet ilacı yalnızca kan şekerine bakılarak seçilmez.
Kalp hastalığı, kalp yetmezliği, böbrek fonksiyonu, kilo, hipoglisemi riski, gebelik ve diğer ilaçlar tedavi seçimini değiştirebilir. İlaçlar hekim değerlendirmesi olmadan başlanmamalı veya bırakılmamalıdır.
Sürdürülebilir ve kişisel beslenme planı
Diyabette Beslenme Nasıl Planlanır?
Diyabet beslenmesi bütün karbonhidratların tamamen çıkarılması anlamına gelmez. Karbonhidratın türü, miktarı, öğün içindeki dağılımı ve ilaçlarla ilişkisi önemlidir.
Sebze, bakliyat, tam tahıl, uygun protein kaynakları ve doymamış yağları içeren dengeli bir plan oluşturulabilir. Şekerli içecekler ve yoğun işlenmiş gıdalar sınırlandırılabilir.
İnsülin veya hipoglisemi yapabilecek ilaç kullanan kişilerde öğün atlama ve uzun süre aç kalma riskli olabilir. Oruç veya özel diyet planları öncesinde tedavi düzenlenmelidir.
Glukoz ölçümü ve günlük takip
Kan Şekeri Ne Sıklıkla Ölçülmelidir?
Ölçüm sıklığı kullanılan ilaca, insülin düzenine, hipoglisemi riskine, gebelik durumuna ve tedavi hedeflerine göre belirlenir.
Parmak Ucu Ölçümü
Açlık, öğün öncesi, öğün sonrası, yatmadan önce veya belirtiler sırasında planlanabilir.
Sürekli Glukoz Ölçümü
Sensör sistemleri glukoz yönünü, gece değerlerini ve hipoglisemi örüntülerini gösterebilir.
Ölçüm Kayıtları
Sonuçların yemek, ilaç, egzersiz ve belirtilerle birlikte kaydedilmesi tedavi düzenlemesini kolaylaştırır.
Tek bir yüksek veya düşük sonuca göre ilaç dozunu değiştirmeyin.
Ölçüm hatası, el üzerindeki gıda kalıntısı, cihaz veya sensör sorunu sonucu etkileyebilir. Beklenmeyen değerler doğru teknikle tekrar kontrol edilmeli ve hekimin belirlediği plana göre hareket edilmelidir.
Düşük kan şekeri güvenliği
Hipoglisemi Nedir ve Nasıl Anlaşılır?
Hipoglisemi, kan şekerinin güvenli düzeyin altına düşmesidir. İnsülin ve bazı diyabet ilaçları riski artırabilir.
Terleme, titreme, çarpıntı, ani açlık, baş dönmesi, dikkat bozukluğu, davranış değişikliği ve görme bulanıklığı görülebilir.
Hipoglisemi yaşayan kişiye özel düzeltme planı oluşturulmalıdır. Bilinci kapalı kişiye ağızdan yiyecek veya içecek verilmemelidir.
Bilinç kaybı, nöbet veya ağızdan beslenememe ciddi hipoglisemi olabilir.
Bilinci kapalı kişiye yiyecek ya da içecek verilmemelidir. Hastaya reçete edilmiş glukagon varsa eğitimde gösterilen şekilde uygulanmalı ve acil sağlık hizmetlerine başvurulmalıdır.
Kardiyorenal risk yönetimi
Diyabette Kalp ve Böbrek Sağlığı Neden Önemlidir?
Diyabet, kalp krizi, inme, kalp yetmezliği ve kronik böbrek hastalığı riskini artırabilir.
Bu nedenle tedavi seçiminde yalnızca HbA1c değil, geçirilmiş kalp-damar hastalıkları, kalp yetmezliği, eGFR ve idrarda albumin düzeyi de dikkate alınır.
Tansiyonun, kolesterolün ve sigara kullanımının yönetilmesi diyabet komplikasyonlarını azaltma planının temel parçalarıdır.
Erken tanı ve koruyucu takip
Diyabet Komplikasyonları Nasıl Taranır?
Göz Sağlığı
Diyabetik retinopati açısından uygun aralıklarla genişletilmiş göz dibi muayenesi planlanabilir.
Böbrek Sağlığı
eGFR ve idrar albumin/kreatinin oranı ile erken böbrek etkilenmesi araştırılabilir.
Sinir Sistemi
Uyuşma, yanma, ağrı, duyu kaybı ve otonom sinir belirtileri değerlendirilir.
Ayak Sağlığı
Cilt, tırnak, duyu, nabız, şekil bozukluğu ve yara riski düzenli olarak değerlendirilir.
Kalp-Damar Sağlığı
Tansiyon, lipidler, sigara, göğüs ağrısı ve damar hastalığı belirtileri incelenir.
Ağız ve Diş Sağlığı
Diş eti hastalıkları ve enfeksiyonlar kan şekeri kontrolüyle karşılıklı olarak ilişkili olabilir.
Diyabetik ayak riskinin azaltılması
Diyabet Hastaları Ayak Bakımında Nelere Dikkat Etmelidir?
Sinir hasarı ağrı ve sıcaklık hissini azaltabilir. Dolaşım bozukluğu ise yaraların iyileşmesini geciktirebilir.
Ayakların her gün kontrol edilmesi; kesik, kızarıklık, su toplaması, nasır ve renk değişikliklerinin erken fark edilmesine yardımcı olur.
Derin nasır, açık yara veya enfeksiyon bulguları evde kesilmemeli ve gecikmeden değerlendirilmelidir.
Enfeksiyon, kusma ve özel durumlar
Hastalık Günlerinde Diyabet Nasıl Yönetilir?
Ateş, enfeksiyon, kusma, ishal, ameliyat ve kortizon kullanımı kan şekerini önemli ölçüde değiştirebilir.
Hastalık Sırasında Yapılabilecekler
- Kan şekerini daha sık ölçmek
- Sıvı alımını sağlık durumuna göre sürdürmek
- Keton ölçüm planına uymak
- İlaçlar için önceden belirlenen plana uymak
- Kusma ve beslenememeyi bildirmek
- Yüksek şeker devam ederse tıbbi yardım almak
Kaçınılması Gerekenler
- İnsülini kendi kararıyla tamamen kesmek
- İlaç dozunu rastgele artırmak
- Sürekli kusmaya rağmen evde beklemek
- Bilinci değişen kişiye ağızdan sıvı vermek
- Yüksek şekeri yalnızca beslenmeye bağlamak
- Keton ve asidoz belirtilerini görmezden gelmek
Hiperglisemik kriz ve ciddi hipoglisemi
Hangi Durumlarda Acil Yardım Alınmalıdır?
Bilinç değişikliği, sürekli kusma veya solunum değişikliğinde randevu beklemeyin.
Sürekli kusma, karın ağrısı, hızlı veya derin solunum, nefeste farklı koku, belirgin sıvı kaybı, bilinç bulanıklığı, aşırı uyku hâli, nöbet, ağızdan beslenememe ya da tedaviye rağmen çok yüksek kan şekeri diyabetik ketoasidoz, hiperozmolar kriz veya ciddi hipoglisemiyle ilişkili olabilir. Acil sağlık hizmetlerine başvurulmalıdır.
Tedavi yanıtının düzenli izlenmesi
Diyabet Takibinde Neler Değerlendirilir?
Kontrol sıklığı kan şekeri düzeyine, tedavi değişikliğine, gebeliğe ve eşlik eden hastalıklara göre belirlenir.
- HbA1c ve kan şekeri örüntüsü
- Hipoglisemi sıklığı
- İlaç ve insülin kullanım düzeni
- Kilo ve bel çevresi
- Kan basıncı
- Kolesterol ve trigliserid
- Böbrek fonksiyonları ve idrar albumini
- Göz muayenesi
- Ayak ve sinir sistemi muayenesi
- Beslenme, hareket ve tütün kullanımı
Sık sorulan sorular
Diyabet Tedavisi Hakkında Merak Edilenler
Diyabet nedir?
Diyabet, insülin üretimi veya etkisindeki bozukluk nedeniyle kan şekerinin sürekli yüksek seyrettiği kronik bir metabolizma hastalığıdır.
Diyabet tanısı nasıl konur?
Tanıda HbA1c, açlık kan şekeri, oral glukoz tolerans testi veya belirti bulunan kişilerde rastgele kan şekeri kullanılabilir.
HbA1c nedir?
HbA1c son birkaç aylık kan şekeri düzeyi hakkında bilgi veren bir testtir. Hedef değer kişiye özel belirlenir.
Tip 2 diyabet tamamen iyileşir mi?
Bazı kişilerde belirgin ve sürdürülebilir kilo kaybıyla ilaçsız normal şeker değerleri elde edilebilir. Bu durum remisyon olarak adlandırılır ve düzenli takip gerektirir.
Diyabet ilacı ömür boyu mu kullanılır?
Tedavi gereksinimi diyabet türüne, kilo değişimine, insülin üretimine ve organ durumuna göre değişir. İlaçlar hekim önerisi olmadan bırakılmamalıdır.
Diyabette insülin başlamak hastalığın ilerlediğini mi gösterir?
Her zaman değildir. İnsülin geçici enfeksiyon, ameliyat, gebelik veya ciddi kan şekeri yüksekliğinde de kullanılabilir. Bazı hastalarda uzun dönem gereklidir.
Diyabet hastası ekmek ve meyve yiyebilir mi?
Uygun tür ve porsiyonlarda tüketilebilir. Karbonhidrat miktarı, ilaçlar ve kişinin kan şekeri yanıtına göre planlama yapılmalıdır.
Kan şekeri ne sıklıkla ölçülmelidir?
Ölçüm sıklığı kullanılan ilaç, insülin, hipoglisemi riski ve tedavi hedeflerine göre kişiselleştirilir.
Hipoglisemi belirtileri nelerdir?
Terleme, titreme, çarpıntı, ani açlık, baş dönmesi, dikkat bozukluğu ve davranış değişikliği görülebilir.
Diyabet böbrekleri etkiler mi?
Evet. Diyabet böbrek hasarına yol açabilir. eGFR ve idrar albumin/kreatinin oranıyla düzenli tarama yapılabilir.
Diyabet hastaları ne zaman göz muayenesi olmalıdır?
Muayene zamanı diyabet türü, tanı süresi ve önceki göz bulgularına göre belirlenir. Düzenli retina değerlendirmesi önemlidir.
Diyabet tedavisi için hangi bölüme gidilir?
Yetişkinlerde tip 2 diyabetin tanı, tedavi ve metabolik takibi İç Hastalıkları uzmanı tarafından yapılabilir. Tip 1 diyabet, gebelik, karmaşık insülin tedavisi veya özel durumlarda endokrinoloji değerlendirmesi gerekebilir.
Diyabetinizi yalnızca kan şekeri üzerinden değil, kalp, böbrek, göz ve yaşam kalitenizle birlikte değerlendirin
İzmir Bornova’da tip 2 diyabet, yüksek kan şekeri, HbA1c, diyabet ilaçları, insülin kullanımı ve komplikasyon risklerinin kişiye özel değerlendirilmesi için Uzm. Dr. Derya Güneş ile iletişime geçebilirsiniz.
