Demir Eksikliği
Yetersiz alım, artan ihtiyaç, emilim bozukluğu veya kronik kan kaybı sonucunda demir depoları azalabilir.
İç Hastalıkları ve Kan Değerleri Değerlendirmesi
Anemi Tanı ve Tedavisi: Kansızlığın Nedenine Yönelik Yaklaşım
Anemi, kandaki hemoglobin düzeyinin veya sağlıklı kırmızı kan hücrelerinin azalması sonucunda dokulara yeterli oksijen taşınamaması durumudur. Halsizlik, çabuk yorulma, baş dönmesi, çarpıntı ve nefes darlığı gibi belirtiler oluşturabilir. Ancak kansızlık tek başına bir tanı değildir. Demir, B12 veya folat eksikliği, kan kaybı, kronik hastalıklar, böbrek sorunları ya da kalıtsal durumlar araştırılmalıdır. Uzm. Dr. Derya Güneş, aneminin türünü ve nedenini belirleyerek kişiye özel tedavi ve takip planı oluşturur.
- Detaylı tam kan sayımı değerlendirmesi
- Demir, B12 ve folat eksikliği ayrımı
- Kan kaybı nedenlerinin araştırılması
- Kişiye özel tedavi ve laboratuvar takibi
Uzmanlık alanı
İç Hastalıkları ve Dahiliye
Hekim
Uzm. Dr. Derya Güneş
Tedavi yaklaşımı
Aneminin nedenine göre kişisel planlama
Konum
Bornova, İzmir
Hemoglobin ve oksijen taşıma kapasitesi
Anemi Nedir?
Kırmızı kan hücreleri, akciğerlerden aldıkları oksijeni hemoglobin aracılığıyla dokulara taşır. Hemoglobin düzeyi kişinin yaşına, cinsiyetine, gebelik durumuna ve bazı fizyolojik özelliklerine göre beklenenden düşük olduğunda anemi söz konusu olabilir.
Anemi yavaş geliştiğinde vücut düşük hemoglobin düzeyine kısmen uyum sağlayabilir ve belirtiler hafif olabilir. Hızlı gelişen kan kaybında veya hemoglobinin belirgin düşmesinde ise çarpıntı, nefes darlığı, baş dönmesi ve genel durumda bozulma daha belirgin görülebilir.
Anemi; kırmızı kan hücresi üretiminin azalması, hücrelerin normalden hızlı parçalanması, akut veya kronik kan kaybı ya da bu mekanizmaların birlikte bulunması sonucunda gelişebilir.
Anemi tek başına bir hastalık değildir
Hemoglobin düşüklüğü altta yatan başka bir sağlık sorununun bulgusu olabilir. Tedavinin etkili olabilmesi için yalnızca kan değerinin yükseltilmesi değil, anemiye neden olan durumun belirlenmesi gerekir.
Anemide görülebilen belirtiler
Kansızlık Belirtileri Nelerdir?
Belirtiler aneminin derecesine, gelişme hızına, kişinin yaşına ve eşlik eden kalp-akciğer hastalıklarına göre değişebilir.
✓
Halsizlik ve çabuk yorulma
Günlük aktivitelerde enerji kaybı ve dinlenmeye
rağmen süren yorgunluk.
✓
Eforla nefes darlığı
Merdiven çıkarken veya yürürken normalden daha
erken nefessiz kalma.
✓
Çarpıntı
Kalp atımlarının hızlı veya güçlü hissedilmesi.
✓
Baş dönmesi
Özellikle ayağa kalkarken sersemlik, dengesizlik
veya göz kararması.
✓
Ciltte ve göz kapaklarında solukluk
Yüz, dudak, tırnak yatağı veya göz kapağı içinde
soluk görünüm.
✓
Baş ağrısı ve dikkat azalması
Konsantrasyon güçlüğü, unutkanlık ve tekrarlayan
baş ağrısı.
✓
El ve ayaklarda üşüme
Normal ortam sıcaklığında bile soğukluk hissi.
✓
Saç dökülmesi ve tırnak kırılması
Özellikle demir eksikliğiyle birlikte görülebilen
saç ve tırnak değişiklikleri.
✓
Toprak veya buz yeme isteği
Besin olmayan maddelere karşı gelişen ve demir
eksikliğiyle ilişkili olabilen istek.
✓
El ve ayaklarda uyuşma
Özellikle B12 eksikliğinde görülebilen karıncalanma
ve duyu değişiklikleri.
Göğüs ağrısı, bayılma veya ciddi nefes darlığında randevu beklemeyin.
Şiddetli nefes darlığı, istirahatte çarpıntı, göğüs ağrısı, bayılma, bilinç değişikliği, kanlı kusma, siyah dışkı veya durmayan kanama gelişmesi acil değerlendirme gerektirebilir. Acil sağlık hizmetlerine başvurulmalıdır.
Aneminin olası nedenleri
Anemi Neden Olur?
Aneminin sık görülen nedenleri besin eksiklikleri olsa da kan kaybı, emilim bozuklukları, kronik hastalıklar ve kalıtsal durumlar da değerlendirilmelidir.
B12 Vitamini Eksikliği
Yetersiz beslenme, mide hastalıkları, emilim bozukluğu, mide ameliyatları veya bazı ilaçlarla ilişkili olabilir.
Folat Eksikliği
Yetersiz alım, gebelikte artan ihtiyaç, emilim sorunları ve bazı ilaçlar folat eksikliğine yol açabilir.
Yoğun Adet Kanamaları
Uzun süren veya yoğun adet kanamaları özellikle doğurganlık çağındaki kadınlarda demir eksikliğinin önemli nedenlerindendir.
Sindirim Sisteminden Kan Kaybı
Ülser, mide-bağırsak hastalıkları, polipler, hemoroid veya farklı kanama kaynakları demir kaybına neden olabilir.
Kronik Hastalıklar
Uzun süren enfeksiyonlar, inflamatuvar hastalıklar, kanserler ve kronik sistemik hastalıklar anemiye katkıda bulunabilir.
Kronik Böbrek Hastalığı
Böbreklerin kırmızı kan hücresi üretimini uyaran hormonları yeterince üretememesi anemiye yol açabilir.
Hemoliz
Kırmızı kan hücrelerinin normal yaşam süresinden daha erken parçalanması hemolitik anemiye neden olabilir.
Kalıtsal Kan Hastalıkları
Talasemi ve diğer hemoglobin bozuklukları kırmızı kan hücrelerinin yapısını ve hemoglobin üretimini etkileyebilir.
Adım adım tanı yaklaşımı
Anemi Tanısı Nasıl Konulur?
Tanı sürecinin amacı yalnızca aneminin varlığını göstermek değil, türünü ve altında yatan nedeni belirlemektir.
Şikâyetlerin ve sağlık öyküsünün alınması
Halsizlik, nefes darlığı, kanama, beslenme, kullanılan ilaçlar ve kronik hastalıklar değerlendirilir.
Kan kaybı öyküsünün değerlendirilmesi
Adet kanaması, mide-bağırsak yakınmaları, dışkıda kan, ameliyatlar ve sık kan bağışı gibi durumlar sorgulanır.
Fizik muayene
Solukluk, kalp hızı, tansiyon, dil ve tırnak değişiklikleri ile karaciğer, dalak ve lenf bezleri değerlendirilir.
Tam kan sayımının incelenmesi
Hemoglobin, hematokrit, MCV, MCH, RDW, lökosit ve trombosit değerleri birlikte yorumlanır.
Eksiklik ve üretim testleri
Demir, ferritin, B12, folat, retikülosit ve gerekli metabolik testler planlanabilir.
Nedene yönelik ileri inceleme
Gerekli durumlarda gastroenteroloji, kadın hastalıkları veya hematoloji değerlendirmesi planlanabilir.
Laboratuvar değerlendirmesi
Anemide Hangi Tetkikler İstenebilir?
Tam kan sayımı anemi değerlendirmesinin başlangıç noktasıdır. Kırmızı kan hücresi indeksleri aneminin küçük hücreli, normal hücreli veya büyük hücreli özellik taşıyıp taşımadığı hakkında bilgi sağlar.
Ferritin vücudun demir depolarını değerlendirmede kullanılır. Ancak inflamasyon bulunan kişilerde ferritin normal veya yüksek bulunabileceğinden diğer demir testleriyle birlikte yorumlanması gerekebilir.
Retikülosit sayısı kemik iliğinin anemiye karşı yeni kırmızı kan hücresi üretme yanıtı hakkında bilgi verebilir. Periferik yayma ise kan hücrelerinin mikroskop altında yapısal özelliklerini gösterir.
Kırmızı kan hücresi yapısına göre değerlendirme
Anemi Türleri Nasıl Ayrılır?
MCV değeri, aneminin olası nedenlerini daraltmaya yardımcı olan önemli göstergelerden biridir. Kesin tanı için tek başına yeterli değildir.
Mikrositik Anemi
Kırmızı kan hücrelerinin normalden küçük olduğu anemi türüdür.
- Demir eksikliği anemisi
- Talasemi taşıyıcılığı
- Bazı kronik hastalık anemileri
- Daha nadir hemoglobin sentezi bozuklukları
Normositik Anemi
Kırmızı kan hücrelerinin boyutunun normal olduğu ancak hemoglobin düzeyinin düşük bulunduğu anemidir.
- Kronik hastalık anemisi
- Böbrek hastalığı
- Akut kan kaybı
- Hemolitik anemiler
- Kemik iliği hastalıkları
Makrositik Anemi
Kırmızı kan hücrelerinin normalden büyük olduğu anemi türüdür.
- B12 vitamini eksikliği
- Folat eksikliği
- Karaciğer hastalıkları
- Tiroid bezinin yavaş çalışması
- Bazı ilaçlar ve kemik iliği sorunları
Hemolitik Anemi
Kırmızı kan hücrelerinin normalden daha hızlı parçalandığı anemi grubudur.
- Kalıtsal hücre bozuklukları
- Bağışıklık sistemi kaynaklı hemoliz
- Bazı enfeksiyonlar
- İlaçlara bağlı durumlar
- Dalak ve damar sistemiyle ilişkili nedenler
Nedene yönelik kişiselleştirilmiş tedavi
Anemi Nasıl Tedavi Edilir?
Anemi tedavisi, eksik olan maddeye veya altta yatan hastalığa göre planlanır. Her anemi hastasına aynı tedavi uygulanmaz.
Ağızdan Demir Tedavisi
Demir eksikliği gösterilen uygun hastalarda demir preparatları planlanabilir. Doz, kullanım şekli ve süre hastaya göre belirlenir.
Damar Yoluyla Demir
Ağızdan tedaviyi tolere edemeyen, emilim sorunu bulunan veya hızlı demir desteğine ihtiyaç duyan seçilmiş hastalarda değerlendirilebilir.
B12 Vitamini Tedavisi
Eksikliğin nedeni ve derecesine göre ağızdan veya enjeksiyon yoluyla B12 tedavisi planlanabilir.
Folat Tedavisi
Folat eksikliği gösterilen hastalarda uygun dozda destek verilebilir. Tedavi öncesinde B12 eksikliği açısından değerlendirme yapılması önemlidir.
Kan Kaybının Tedavisi
Yoğun adet kanaması, mide-bağırsak kanaması veya farklı bir kan kaybı kaynağı varsa ilgili nedenin tedavisi planlanır.
Kronik Hastalığın Yönetimi
Böbrek, inflamatuvar veya kronik sistemik hastalıklara bağlı anemide altta yatan hastalığın kontrolü temel yaklaşımı oluşturur.
Tetkik yapılmadan demir tedavisine başlamayın.
Her anemi demir eksikliğinden kaynaklanmaz. Talasemi taşıyıcılığı, B12 eksikliği, kronik hastalık veya farklı bir anemi türünde kontrolsüz demir kullanımı doğru tedavinin gecikmesine ve gereksiz demir birikimine neden olabilir.
En sık görülen anemi nedenlerinden biri
Demir Eksikliği Anemisi Nasıl Tedavi Edilir?
Demir eksikliği anemisinde amaç yalnızca hemoglobin değerini yükseltmek değildir. Vücudun demir depolarının tamamlanması ve demir kaybına yol açan nedenin belirlenmesi gerekir.
Tedavide ağızdan demir preparatları kullanılabilir. Bulantı, karın ağrısı, kabızlık, ishal veya dışkı renginde koyulaşma gibi yan etkiler görülebilir. Tedavinin dozu ve kullanım şekli toleransa göre düzenlenebilir.
Demir değerleri düzelse bile altta yatan yoğun adet kanaması, mide-bağırsak kanaması veya emilim bozukluğu devam ediyorsa eksiklik tekrar gelişebilir.
Kan hücreleri ve sinir sistemi
B12 Eksikliği Neden Önemlidir?
B12 vitamini kırmızı kan hücrelerinin üretimi ve sinir sisteminin sağlıklı çalışması için gereklidir. Eksikliğinde aneminin yanında el ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma, denge bozukluğu, unutkanlık ve dilde yanma gibi belirtiler görülebilir.
B12 eksikliği hayvansal gıdaların yetersiz tüketimi, mide ve ince bağırsak hastalıkları, emilim bozuklukları, mide ameliyatları veya bazı ilaçlarla ilişkili olabilir.
Nörolojik belirtiler bulunan hastalarda tedavinin geciktirilmemesi önem taşır. Tedavi ağızdan veya enjeksiyonla uygulanabilir; yöntem eksikliğin nedenine göre belirlenir.
Tedavi yanıtının izlenmesi
Anemi Tedavisi Nasıl Takip Edilir?
Tedavi başladıktan sonra yalnızca belirtilerin düzelmesi değil, kan hücrelerinin ve eksiklik depolarının yanıtı da değerlendirilir.
Kontrollerde hemoglobin, hematokrit, kırmızı kan hücresi indeksleri ve gerekli durumlarda retikülosit yanıtı incelenebilir. Demir eksikliğinde ferritin ve diğer demir göstergeleri takip edilebilir.
Hemoglobin yükselse bile demir depoları tam olarak dolmamış olabilir. Bu nedenle tedavi süresi yalnızca kişinin kendisini daha iyi hissetmesine göre sonlandırılmamalıdır.
Beklenen yanıt alınmıyorsa ilacın düzenli kullanımı, doz, emilim bozukluğu, devam eden kan kaybı veya alternatif anemi nedenleri yeniden değerlendirilir.
İleri uzmanlık değerlendirmesi
Hangi Durumlarda İleri İnceleme Gerekebilir?
Aneminin nedeni ilk değerlendirmeyle açıklanamıyorsa veya farklı kan hücreleri de etkilenmişse ilgili uzmanlıklara yönlendirme yapılabilir.
- Nedeni açıklanamayan veya ilerleyen anemi
- Tedaviye rağmen düzelmeyen hemoglobin düşüklüğü
- Birden fazla kan hücresi grubunda bozukluk
- Periferik yaymada olağan dışı hücre görülmesi
- Lenf bezi, karaciğer veya dalak büyümesi
- Demir eksikliğinin tekrarlaması
- Sindirim sisteminden kanama şüphesi
- Yoğun ve kontrolsüz adet kanamaları
- Hemoliz düşündüren laboratuvar bulguları
- Kemik iliği hastalığı şüphesi
Sık sorulan sorular
Anemi Tanı ve Tedavisi Hakkında Merak Edilenler
Anemi nedir?
Anemi, hemoglobin veya sağlıklı kırmızı kan hücresi düzeyinin vücudun ihtiyacının altında kalmasıdır. Bunun sonucunda dokulara taşınan oksijen azalabilir.
Anemi belirtileri nelerdir?
Halsizlik, çabuk yorulma, solukluk, baş dönmesi, çarpıntı, eforla nefes darlığı, baş ağrısı ve el ayaklarda üşüme görülebilir.
Her anemi demir eksikliği midir?
Hayır. B12 veya folat eksikliği, kronik hastalıklar, böbrek sorunları, kan kaybı, hemoliz, talasemi ve kemik iliği hastalıkları da anemiye neden olabilir.
Ferritin düşüklüğü ne anlama gelir?
Ferritin vücudun demir depoları hakkında bilgi verir. Düşük ferritin çoğunlukla demir depolarının azaldığını düşündürür. Sonuç diğer kan testleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Hemoglobin normal olduğu hâlde demir eksikliği olabilir mi?
Evet. Demir depoları hemoglobin düşmeden önce azalabilir. Bu durum anemisiz demir eksikliği olarak değerlendirilebilir.
Demir ilacı ne kadar süre kullanılır?
Tedavi süresi hemoglobin düzeyine, demir depolarına, eksikliğin nedenine ve tedavi yanıtına göre değişir. İlaç doktor önerisi olmadan bırakılmamalıdır.
Demir ilacı kabızlık yapar mı?
Bazı demir preparatları kabızlık, bulantı, karın ağrısı veya dışkı renginde koyulaşma yapabilir. Yan etki gelişirse ilacı bırakmadan önce hekime danışılmalıdır.
Damar yoluyla demir herkese uygulanır mı?
Hayır. Damar yoluyla demir; ağızdan tedaviyi tolere edemeyen, emilim sorunu olan veya belirli klinik durumları bulunan seçilmiş hastalarda değerlendirilir.
B12 eksikliği kansızlık olmadan belirti verir mi?
Evet. B12 eksikliğinde hemoglobin normal olsa bile uyuşma, karıncalanma, denge bozukluğu veya bilişsel yakınmalar görülebilir.
Anemi için hangi bölüme gidilir?
Yetişkinlerde ilk değerlendirme iç hastalıkları uzmanı tarafından yapılabilir. Bulgulara göre hematoloji, gastroenteroloji veya kadın hastalıklarına yönlendirme yapılabilir.
Anemi ne zaman acil kabul edilir?
Göğüs ağrısı, istirahatte nefes darlığı, bayılma, bilinç değişikliği, hızlı veya yoğun kanama, kanlı kusma ya da siyah dışkı acil değerlendirme gerektirebilir.
Kansızlığın yalnızca sonucunu değil, altında yatan nedeni değerlendirin
İzmir Bornova’da anemi, hemoglobin düşüklüğü, demir, ferritin, B12 ve folat eksikliğinin değerlendirilmesi için Uzm. Dr. Derya Güneş ile iletişime geçebilirsiniz.
